| „Lalka” Bolesław Prus – spojrzenie na Polskę i Polaków | „Potop” Henryk Sienkiewicz – spojrzenie na Polskę i Polaków |
| narastające podziały społeczne | zjednoczenie społeczeństwa w obliczu zagrożenia |
| krytyka arystokracji za brak postawy patriotycznej | pochwała szlachty za postawę patriotyczną; |
| brak zainteresowania losem narodu przez społeczeństwo | walka z najeźdźcą o los narodu przez społeczeństwo |
| wskazanie wad społeczeństwa | wskazanie zalet społeczeństwa |
| podział na ludzi pracujących i niepracujących | podział na patriotów i zdrajców |
| podkreślenie kryzysu społecznego i gospodarczego kraju | podkreślenie sukcesów i potęgi kraju |
„Lalka” to powieść przedstawiające ówczesne problemy polskiego społeczeństwa. W tym celu Prus ocenia krytycznie Polskę i Polaków. „Potop” to powieść ku pokrzepieniu serc. W tym celu Sienkiewicz przedstawia Polskę i Polaków w pozytywnym świetle.