Judaizm, podobnie jak inne religie w okresie starożytności, integrował społeczeństwo państwa Izraelitów i stanowił czynnik kształtujący życie społeczne i polityczne. Stary Testament zawiera historię dziejów Hebrajczyków w okresie poprzedzającym powstanie państwa w Kanaan. Istotny wpływ na kształtowanie tożsamości Izraelczyków miała wiara w jednego boga oraz w pochodzenie od jednego, wspólnego przodka – Abrahama.
Monoteistyczny charakter religii był wykorzystywany przez Dawida i Salomona, którzy przez subtelne zabiegi polityczne prowadzili do związania idei jednego króla z wiarą w jednego boga. W okresie starożytnym Izrael oraz Judea przez długi okres znajdowały się pod władzą obcych imperiów – perskiego, macedońskiego, rzymskiego. Judaizm stanowił ponadnarodowy czynnik zrzeszający Żydów pozbawionych państwa. Jako religia przetrwał obce panowanie, a z czasem rozwinęło się z niego chrześcijaństwo.
Jako kult państwowy judaizm posiadał duże powiązania z kulturą żydowską, co ułatwiało diasporom utrzymanie dziedzictwa Izraela i Judei w długim okresie, gdy państwa te nie istniały. Niezależnie od państwa, w którym przebywali, Żydzi łączyli się we wspólnoty związane wspólną przeszłością, tradycją i religią.
Religia monoteistyczna, wprowadzona i praktykowana w państwie Izraelitów, została wyniesiona przez jej władców do rangi religii państwowej. Główną cechą odróżniającą wierzenia Izraelitów od wierzeń ich sąsiadów był właśnie monoteistyczny charakter religii. W okresach, gdy Izraelici nie posiadali własnego państwa, ich kultura i religia stanowiła czynnika integrujący mieszkańców diaspor rozsianych w Europie i Afryce, a z czasem na całym świecie.