Przeczytaj fragment utworu i wskaż twierdzenia bohatera oraz sposób, w jaki je formułuje.
| Teza | Forma językowa | Środek retoryczny |
| Kopernik był Niemcem, a nie Polakiem. | zdanie oznajmujące (wykrzyknienie) | kontrast, wykrzyknienie |
| Hasło „Polskie wydało go plemię” jest bezsensowne. | zdanie oceniające | ironia, ośmieszenie |
| Łączenie teorii Kopernika z chwałą narodu jest głupie. | pytanie retoryczne | pytanie retoryczne, ironia |
1. Zwróć uwagę, że bohater najpierw wprost zaprzecza narodowej interpretacji, wypowiadając zdanie oznajmujące w formie wykrzyknienia („To był Niemiec, a nie Polak!”). To bezpośrednia teza sformułowana jasno i stanowczo.
2. Zauważ, że następnie przedrzeźnia cytowany dystych i podaje go w tonie ironicznym. W ten sposób ośmiesza hasło o „polskim plemieniu”, co pokazuje jego negatywną ocenę tego stwierdzenia.
3. Sprawdź, że kolejne swoje wątpliwości wyraża w formie pytań, na które nie oczekuje odpowiedzi („Co to właściwie znaczy?”). Są to pytania retoryczne, które mają podważyć sens łączenia teorii Kopernika z narodową dumą.
4. Zauważ, że na końcu formułuje jednoznaczną ocenę („jest to bezdennie głupie”), co stanowi otwarte wartościowanie i podkreśla jego krytyczny stosunek do patriotycznej interpretacji.
Ćwiczenie 1.
348