Coraz bogatszą warstwą społeczną stawali się mieszczanie. Rozbudowa miast portowych, silny rozwój handlu sprawił, że mieszczanie zbijali fortuny i niejednokrotnie byli bogatsi niż szlachta, która utrzymywała się głównie z czynszów. Wpłynęło to silnie na kulturę, ponieważ mieszczanie stali się odbiorcami sztuki i m.in. zamawiali obrazy. Z racji posiadanych pozycji mogli udzielać pożyczek władcom, a tym wpływali realnie na politykę.
Przemiany gospodarcze, jakie zachodziły w XVI-wiecznej Europie pociągały za sobą zmiany w życiu społecznym, a nawet i politycznym. Na zachodzie Europy w wielu miejscach zaniknął system feudalnej zależności chłopów od panów. Zachwiała się drabina feudalna, a chłopi byli wolnymi ludźmi.