Na obrazie "Melancholia" Jacek Malczewski przedstawił postać siebie samego stojącą z plecami do widza. Za jego plecami kłębią się postacie kobiet, które stanowią alegorię ludzkiego życia. Widoczne postacie reprezentują różne fazy życia i emocje, jakie towarzyszą człowiekowi w jego przemijającej egzystencji. Można dostrzec m.in. kobietę w ciąży, staruszkę, kobietę z dzieckiem oraz postacie zwiastujące śmierć i przemijanie. Jest to typowy motyw dla sztuki symbolistycznej, gdzie postacie mają charakter alegoryczny, symbolizujący przemijanie czasu i egzystencji ludzkiej.
Na obrazie "Melancholia" Malczewski przedstawia swoją autoportretową postać, co było jednym z charakterystycznych motywów dla sztuki symbolistycznej, gdzie artyści często pojawiali się na swoich obrazach. Malczewski umieścił siebie w kontekście alegorii ludzkiego życia, co podkreśla jego pesymistyczne podejście do egzystencji. Postacie kobiet, które znajdują się za jego plecami, stanowią alegorię ludzkiego losu, a ich różnorodność i emocje towarzyszące ich postaciom, mają na celu ujawnienie różnorodności ludzkiego życia. Obraz "Melancholia" stał się swoistym manifestem polskiego symbolizmu, a Malczewski jest uważany za jednego z najważniejszych przedstawicieli tej szkoły artystycznej.