1. Jakkolwiekbyście się starali, i tak to się nie uda.
Ten czarodziejski zamek pozostanie zamknięty, jakkolwiek byście próbowali go otworzyć.
Wyjaśnienie:
„Jakkolwiekbyście” zapisujemy łącznie, bo jest to połączenie spójnika „jakkolwiek” z cząstką „by”. Oznacza: choćbyście się bardzo starali. W zdaniu „jakkolwiek byście próbowali” zapis jest rozdzielny, bo „jakkolwiek” oznacza sposób działania, czyli „w jakikolwiek sposób”.
2. Mógłbym mu pomóc, alebym tego nie zrobił, ponieważ wymagałoby to zbyt wiele wysiłku.
Dotarłem już na szczyt, ale bym miał siłę zejść z góry, musiałem trochę odpocząć.
Wyjaśnienie:
„Alebym” zapisujemy łącznie, gdy oznacza „jednak bym”. W drugim zdaniu „ale bym” zapisujemy rozdzielnie, ponieważ „ale” jest spójnikiem przeciwstawnym, a „bym miał” tworzy formę trybu przypuszczającego.
3. Gdyby kózka nie skakała, toby nóżki nie złamała.
Gdybym to wiedział, to bym ci natychmiast powiedział.
Wyjaśnienie:
„Toby” zapisujemy łącznie, gdy znaczy „wtedy by” i łączy części zdania warunkowego. W zdaniu „to bym ci natychmiast powiedział” zapis jest rozdzielny, bo „to” jest osobnym wyrazem, a „bym powiedział” to forma trybu przypuszczającego.
4. Byliśmy zmęczeni, niemniej szczęśliwi, że udało nam się osiągnąć zamierzony cel.
Każdy uczeń powinien mieć nie mniej niż trzy oceny z danego przedmiotu.
Wyjaśnienie:
„Niemniej” piszemy łącznie, gdy oznacza „jednak”, „mimo to”. „Nie mniej” zapisujemy rozdzielnie, gdy chodzi o zaprzeczenie wyrazu „mniej”, czyli „co najmniej”.
5. Milczał tak, jakby nie chciał nam pomóc.
Zastanawialiśmy się, jak by tu dać sobie radę w tej trudnej sytuacji.
Wyjaśnienie:
„Jakby” zapisujemy łącznie, gdy znaczy „jak gdyby” i wprowadza przypuszczenie lub porównanie. „Jak by” piszemy rozdzielnie, gdy „jak” oznacza sposób działania, a „by” jest osobną cząstką trybu przypuszczającego.
6. Pacjent z silnym refluksem powinien ułożyć się w pozycji półleżącej.
Starożytni Rzymianie spożywali posiłki w pozycji pół leżącej, pół siedzącej.
Wyjaśnienie:
„Półleżącej” zapisujemy łącznie, bo oznacza jedną pozycję, częściowo leżącą. „Pół leżącej, pół siedzącej” zapisujemy rozdzielnie, bo chodzi o zestawienie dwóch części: trochę leżącej i trochę siedzącej.
7. Niejeden dąb pamięta bardzo dawne czasy.
Każdy z nas powinien posadzić wiele drzew, a nie jeden jakiś mizerny dąb.
Wyjaśnienie:
„Niejeden” piszemy łącznie, gdy oznacza „wielu” albo „więcej niż jeden”. „Nie jeden” zapisujemy rozdzielnie, gdy chodzi o wyraźne przeciwstawienie: nie jeden dąb, lecz wiele drzew.
8. Uważaj, bo ta nieostrożność kiedyś może cię zgubić!
Nie, to jest nie ostrożność, ale po prostu zwykłe asekurantctwo.
Wyjaśnienie:
„Nieostrożność” zapisujemy łącznie, ponieważ „nie” z rzeczownikami piszemy zwykle razem. „Nie ostrożność” zapisujemy rozdzielnie, ponieważ występuje przeciwstawienie: nie ostrożność, ale asekurantctwo.
1. Zauważ, że o pisowni łącznej lub rozdzielnej nie decyduje samo brzmienie wyrazu, ale jego znaczenie i funkcja w zdaniu.
2. Dostrzeż, że cząstka „by” może łączyć się ze spójnikami, np. „jakkolwiekbyście”, „alebym”, „toby”, „jakby”, ale może też występować osobno, gdy należy do formy czasownika, np. „jak by tu dać sobie radę”.
3. Zwróć uwagę, że wyrazy „niemniej”, „niejeden” i „nieostrożność” zapisujemy łącznie, gdy tworzą jedno znaczenie, np. „jednak”, „wielu”, „brak ostrożności”.
4. Podkreśl, że zapis rozdzielny pojawia się wtedy, gdy wyrazy zachowują osobne znaczenie albo występuje przeciwstawienie, np. „nie mniej niż trzy”, „nie jeden dąb, lecz wiele drzew”, „nie ostrożność, ale asekurantctwo”.
5. Wyjaśnij, że para „półleżącej” i „pół leżącej, pół siedzącej” pokazuje różnicę między jednym określeniem a zestawieniem dwóch cech, dlatego pierwszy zapis jest łączny, a drugi rozdzielny.