Wyrazy i połączenia, które mogą sprawiać problem:
| Przykład z tekstu | Wyjaśnienie pisowni | ||
| „co dzień” | Piszemy rozdzielnie, ponieważ jest to wyrażenie oznaczające „każdego dnia”. | ||
| „na wskroś” | Piszemy rozdzielnie, ponieważ jest to wyrażenie przyimkowe. | ||
| „na nowo” | Piszemy rozdzielnie, ponieważ jest to połączenie przyimka „na” z przysłówkiem/przymiotnikiem w funkcji określenia sposobu. | ||
| „bladoróżowe’’ | Piszemy łącznie, ponieważ jest to przymiotnik złożony oznaczający jeden odcień koloru. | ||
| „niepoznaki” w wyrażeniu „do niepoznaki” | Piszemy łącznie z „nie”, ponieważ „niepoznaka” jest rzeczownikiem, a „nie” z rzeczownikami zwykle zapisujemy łącznie. | ||
| „na wpół” | Piszemy rozdzielnie, ponieważ jest to wyrażenie przyimkowe znaczące „częściowo”. | ||
| „pół zwierzęcej, pół boskiej” | Piszemy rozdzielnie, ponieważ „pół” oznacza tu „w połowie”, a nie tworzy jednego nowego wyrazu. | ||
| „niebiesko bielonej” | Piszemy rozdzielnie, bo chodzi o izbę bieloną na niebiesko, a nie o jeden złożony kolor. | ||
| „jaskrawożółte” | Piszemy łącznie, ponieważ jest to przymiotnik złożony określający jeden odcień koloru. | ||
| „samopas” | Piszemy łącznie, ponieważ jest to utrwalony przysłówek oznaczający „bez opieki, swobodnie”. | ||
| „młyna-zegara’’ |
|
Nietypowe wyrazy i połączenia występują u Schulza, ponieważ jego proza jest bardzo poetycka i obrazowa. Autor nie opisuje świata zwyczajnie, ale przekształca go za pomocą metafor, porównań i niezwykłych zestawień słów. Dzięki temu codzienna rzeczywistość staje się tajemnicza, zmysłowa, niepokojąca i mityczna.
Inne nietypowe cechy języka Schulza to: rozbudowane metafory, np. „cisza drgających słojów powietrznych”, „najgłębsza złota żyła dnia”, „rdzeń śmietniska”; personifikacje, np. „kwadraty blasku, śniące żarliwy swój sen”, „gadała cisza”, „czas Maryśki [...] szedł samopas”; porównania, np. „blada jak opłatek”, „cicha jak rękawiczka”, „gałgany [...] jak spłoszone szczury”; nagromadzenie epitetów, np. „żółta, jaskrawa, zła cisza”, „hałaśliwy, huczący, piekielny”; neologiczne lub bardzo nietypowe zestawienia, np. „młyn-zegar”, „mąka wariatów”, „twarze słoneczne”; archaizujące albo dziś rzadziej używane słownictwo, np. „trotuary”, „bronchie”, „samopas”, „gałgany”.
Te środki służą mityzacji rzeczywistości. Schulz pokazuje zwykłe miejsca, przedmioty i ludzi tak, jakby były częścią niezwykłego, głębszego porządku świata. Język nie tylko opisuje rzeczywistość, ale ją przekształca i nadaje jej symboliczne znaczenie.
1. Zauważ, że w zadaniu trzeba wskazać wyrazy, których pisownia może budzić wątpliwości, zwłaszcza zapis łączny, rozdzielny albo z łącznikiem.
2. Dostrzeż, że wyrażenia przyimkowe najczęściej piszemy rozdzielnie, dlatego poprawne są formy „co dzień”, „na wskroś”, „na nowo” i „na wpół”.
3. Zwróć uwagę, że przymiotniki określające jeden odcień koloru zapisujemy łącznie, np. „bladoróżowe” i „jaskrawożółte”.
4. Podkreśl, że zapis „pół zwierzęcej, pół boskiej” jest rozdzielny, ponieważ „pół” oznacza tu „w połowie” i nie tworzy jednego nowego wyrazu.
5. Wyjaśnij, że nietypowe połączenia, metafory, porównania i personifikacje służą Schulzowi do poetyckiego przekształcania rzeczywistości.
6. Zapamiętaj, że język Schulza nie ma tylko opisywać świata, ale go mityzować, czyli nadawać zwykłym miejscom, ludziom i przedmiotom głębsze, symboliczne znaczenie.