W tym zadaniu wyjaśnij, dlaczego podmiot wiersza żal przestaje mówić tylko o sobie i utożsamia się z wieloma ludźmi. Zastanów się, jaką odpowiedzialność przyjmuje wobec zapowiadanej katastrofy, wojny i cierpienia innych.

Pojedyncze „ja” w wierszu zmienia się w „ja” zbiorowe, ponieważ mówiący nie chce patrzeć na nadchodzącą katastrofę wyłącznie z własnej perspektywy. Staje się głosem wielu ludzi i utożsamia się zarówno z ofiarami, jak i z tymi, którzy mogą uczestniczyć w przemocy. Świadczą o tym kolejne wcielenia podmiotu: „ja gdym z pługiem do bruzdy przywarł”, „ja przy foliałach jurysta”, „ja śpiąca pośród jaskrów”, „i dziecko w żywej pochodni”, „i bombą trafiony w stallach”, „i powieszony podpalacz”. Słowa „rozmnożony cudownie na wszystkich nas” oznaczają więc rozszerzenie własnego losu na los całej wspólnoty. Podmiot liryczny rozpoznaje, że w czasie katastrofy nie ma już bezpiecznego, odrębnego „ja”. Cierpienie, śmierć i odpowiedzialność dotyczą wszystkich ludzi. Mówiący przyjmuje postawę głębokiej solidarności z innymi. Nie odgradza się od ofiar ani nie przedstawia siebie jako kogoś niewinnego i stojącego z boku. Przeciwnie, dopuszcza myśl, że może być każdym: cierpiącym, zabijanym, ale też człowiekiem uwikłanym w zło. Właśnie dlatego mówi: „będę strzelał do siebie i marł wielokrotnie”. Wojna zostaje pokazana jako bratobójcza katastrofa, w której człowiek niszczy drugiego, a zarazem niszczy samego siebie. Postawa moralna podmiotu jest więc pełna współczucia, odpowiedzialności i tragicznej świadomości wspólnego losu. Mówiący nie ucieka od grozy nadchodzących wydarzeń, lecz próbuje objąć je wyobraźnią i sumieniem.