Realia czasu wojny pojawiają się w wierszu przede wszystkim w obrazach przemarszu wojska i zbliżającej się walki. Świadczą o tym fragmenty: „potok ludzi i wozów”, „broni chrzęst”, „Żołnierze smukli”, „armie jak cęgi gną się i kruszą”, a także końcowe „Przeszli, przepadli; dym tylko dusi”. Poeta pokazuje więc oddziały wojskowe, transport, broń, bitwę oraz śmierć żołnierzy. Obraz wojny nie został jednak przedstawiony realistycznie i rzeczowo. Baczyński przekształca go w groźną, niemal apokaliptyczną wizję. Posługuje się metaforami, na przykład: „nieujarzmiona piętrzy się ziemia”, „pancerz ziemi za ciasny/ pęka, rozsadza i grzmi”, „ciemność stoi i grzmi”. Dzięki nim wojna wydaje się siłą większą od człowieka, obejmującą całą naturę i cały świat. Ważne są także porównania. Armie zostały ukazane „jak cęgi”, co sugeruje osaczenie, brutalny nacisk i niszczącą siłę konfliktu. Krzyk opisany jest jako „wysoki jak ze snu”, przez co atmosfera staje się koszmarna i odrealniona. Poeta wykorzystuje też personifikacje. Las „rośnie”, otchłań „otwiera/ usta ogromne, chłonie i ssie”, a droga „kołysze”. Przyroda nie stanowi neutralnego tła, lecz zdaje się uczestniczyć w wojennej tragedii i pochłaniać ludzi. Bardzo ważny jest kontrast między delikatnością młodych żołnierzy a potęgą wojny. Baczyński pisze: „Żołnierze smukli. Twarzyczki jasne”, a chwilę później pokazuje miażdżące ich „moce ciemne”. Zdrobnienie „twarzyczki” podkreśla młodość, niewinność i bezbronność chłopców wobec ogromu katastrofy. Powtórzenia, takie jak „we mgle, we mgle”, „i grzmi, i grzmi”, budują rytm niepokoju i wzmacniają wrażenie ciągłego, narastającego zagrożenia. Dzięki nim obraz wojny staje się dźwiękowy, duszny i przytłaczający.
1. Wyszukaj w tekście fragmenty nazywające ludzi, sprzęt i działania wojenne, np. „potok ludzi i wozów”, „broni chrzęst”, „armie”.
2. Zauważ, że poeta nie opisuje wojny dosłownie, lecz przetwarza ją w pełną grozy wizję obejmującą naturę i przestrzeń.
3. Wskaż metafory oraz personifikacje, takie jak „pancerz ziemi za ciasny” czy „otchłań otwiera usta”, ponieważ one wyolbrzymiają skalę katastrofy.
4. Dostrzeż kontrast między młodością żołnierzy a niszczącą siłą wojny, szczególnie w zestawieniu „Twarzyczki jasne” i „moce ciemne”.
5. Wyjaśnij, że powtórzenia oraz porównania tworzą nastrój osaczenia, chaosu i nieuchronnej zagłady.