Teksty nowomowy i neonowomowy pełnią funkcję manipulacyjną, ponieważ nie służą przede wszystkim przekazywaniu prawdy, lecz wpływaniu na sposób myślenia odbiorcy. Taki język narzuca gotową interpretację rzeczywistości. Zamiast zachęcać do samodzielnego oceniania faktów, podsuwa odbiorcy określone emocje i wnioski. Nowomowa manipuluje przez stosowanie haseł, sloganów i utartych formuł. Są one łatwe do zapamiętania, ale często upraszczają rzeczywistość i zastępują prawdziwy namysł. Władza albo nadawca komunikatu może dzięki nim powtarzać tę samą wizję świata tak długo, aż zaczyna ona wydawać się oczywista. Manipulacyjność polega także na zmianie znaczeń słów. Pojęcia pozytywne, takie jak „pokój”, „postęp”, „wolność” czy „dobro społeczne”, mogą być używane do ukrywania przemocy, kontroli i ograniczania praw człowieka. Dzięki temu odbiorca ma zaakceptować działania, które w rzeczywistości są sprzeczne z deklarowanymi wartościami. Nowomowa często dzieli świat na „naszych” i „wrogów”. Ludzie popierający nadawcę są przedstawiani jako dobrzy, nowocześni i odpowiedzialni, a przeciwnicy jako niebezpieczni, zacofani albo szkodliwi. Taki język utrudnia rzeczową rozmowę, bo zamiast argumentów pojawiają się etykiety i oskarżenia. Neonowomowa może działać podobnie, choć często występuje w nowszych formach: w reklamie, mediach, polityce, internecie czy języku korporacyjnym. Posługuje się modnymi hasłami, eufemizmami i pozytywnie brzmiącymi określeniami, które mają ukryć niewygodne fakty. Na przykład trudne decyzje można nazwać „optymalizacją”, a problemy — „wyzwaniami”. Taki język łagodzi prawdziwy sens wypowiedzi i kieruje emocjami odbiorcy. Można więc powiedzieć, że nowomowa i neonowomowa manipulują, ponieważ ograniczają wolność myślenia. Zamiast jasno nazywać rzeczywistość, zaciemniają ją, upraszczają albo fałszują. Ich celem jest nie tyle porozumienie, ile zdobycie zgody odbiorcy na określoną wizję świata.
1. Zauważ, że nowomowa nie służy neutralnemu przekazywaniu informacji, lecz narzucaniu gotowej interpretacji świata.
2. Zwróć uwagę na hasła i slogany, które zastępują samodzielne myślenie prostymi formułami.
3. Podkreśl, że manipulacja polega także na zmianie znaczeń słów i używaniu pozytywnych pojęć do ukrywania przemocy lub kontroli.
4. Wskaż podział na „naszych” i „wrogów”, który utrudnia rozmowę i wzmacnia emocje zamiast argumentów.
5. Zakończ wnioskiem, że nowomowa i neonowomowa manipulują, ponieważ fałszują rzeczywistość i ograniczają niezależność myślenia odbiorcy.