Podany fragment pochodzi z broszury wydanej przez Polski Czerwony Krzyż w 1950 roku i dotyczy „najważniejszych wiadomości z higieny”. Nadawcą tekstu jest instytucja oficjalna, działająca w realiach państwa komunistycznego. Odbiorcą są zwykli obywatele, przede wszystkim osoby pracujące, uczące się lub uczestniczące w państwowych akcjach oświatowo-zdrowotnych. Na pozór tekst pełni funkcję informacyjną i edukacyjną, ponieważ mówi o higienie, alkoholizmie, bezpieczeństwie pracy i ochronie zdrowia. W rzeczywistości pełni także funkcję propagandową i perswazyjną. Autorzy nie tylko przekazują informacje o zdrowiu, ale przy okazji narzucają odbiorcy określoną wizję świata: kapitalizm zostaje pokazany jako system zły, wyzyskujący i nieludzki, a państwo socjalistyczne jako troskliwy opiekun robotnika. Manipulacyjność fragmentu polega na tym, że kwestie zdrowotne zostają podporządkowane ideologii. Tekst sugeruje, że w państwie kapitalistycznym życie człowieka „nie ma wartości”, a w państwie socjalistycznym zdrowie robotników jest „szczęściem i szczęściem przyszłych pokoleń”. Taki kontrast jest uproszczony i propagandowy. Odbiorca ma nie tyle samodzielnie ocenić rzeczywistość, ile przyjąć gotowy podział: kapitalizm jest zły, socjalizm dobry. W tekście widać typowe cechy nowomowy. Pojawiają się jednoznacznie wartościujące określenia, np. „państwo kapitalistyczne”, „życie człowieka nie ma wartości”, „troska państwa o zdrowie człowieka”. Widoczny jest też podział na dwa światy: wrogi, kapitalistyczny oraz własny, socjalistyczny. Tekst używa wielkich uogólnień, nie podaje konkretnych dowodów i posługuje się sloganowym językiem. Przykładem jest zdanie: „My jesteśmy niewinni. Kochamy swój warsztat pracy” — brzmi ono sztucznie, patetycznie i ideologicznie. Nowomowa objawia się również w eufemizowaniu oraz ukrywaniu realnych problemów. Zamiast rzeczowo mówić o wypadkach przy pracy, winę przenosi się na „agentów obcego wywiadu”. W ten sposób tekst buduje poczucie zagrożenia i wskazuje wroga. Manipulacja polega więc na tym, że nawet temat higieny i bezpieczeństwa pracy zostaje wykorzystany do wzmacniania propagandy politycznej.
1. Zauważ, że tekst wygląda jak poradnik dotyczący higieny i bezpieczeństwa, ale zawiera wyraźne treści ideologiczne.
2. Wskaż nadawcę jako oficjalną instytucję działającą w realiach PRL-u, a odbiorcę jako zwykłego obywatela lub pracownika.
3. Zwróć uwagę, że fragment pełni funkcję informacyjną, wychowawczą, perswazyjną i propagandową.
4. Podkreśl manipulacyjność kontrastu: kapitalizm zostaje przedstawiony jako system zły, a państwo socjalistyczne jako opiekuńcze i troskliwe.
5. Wyjaśnij, że cechami nowomowy są tu: wartościujące słownictwo, podział na „dobrych” i „wrogów”, slogany, uogólnienia oraz brak rzeczowych dowodów.
6. Zauważ, że tekst wskazuje „agentów obcego wywiadu” jako winnych wypadków, co odwraca uwagę od realnych przyczyn problemów.
7. Zakończ wnioskiem, że fragment manipuluje odbiorcą, ponieważ pod pozorem troski o zdrowie przekazuje propagandową wizję świata.