W państwie totalitarnym intelektualistę przed konformizmem chroniły przede wszystkim silne zasady moralne, wierność sobie, niezależność myślenia i niezgoda na kłamstwo. W przeczytanym fragmencie Tyrmand pokazuje to na przykładzie Zbigniewa Herberta. Przedstawia go jako człowieka młodego, utalentowanego, inteligentnego i bezkompromisowego, który nie chce podporządkować się oficjalnej ideologii ani rezygnować z własnych przekonań. Herberta chroni także kultura, erudycja i wewnętrzna uczciwość. Dzięki nim nie przyjmuje łatwo propagandowych haseł i nie dostosowuje się do systemu tylko po to, aby uzyskać wygodniejsze życie. Jego niezależność nie polega na głośnym buncie, ale na trwaniu przy własnym sposobie myślenia, przyzwoitości i godności. Cena tej niezależności jest jednak bardzo wysoka. Intelektualista, który nie chce być konformistą, zostaje skazany na biedę, marginalizację i pracę poniżej swoich możliwości. Tyrmand pokazuje, że Herbert, mimo talentu i wykształcenia, żyje w trudnych warunkach materialnych i wykonuje zajęcie nieodpowiadające jego zdolnościom. System nie docenia ludzi niezależnych, bo są dla niego niewygodni. Odmowa konformizmu oznacza więc samotność, brak stabilizacji, ograniczone możliwości rozwoju i codzienne upokorzenia. Jednocześnie daje coś bardzo ważnego: zachowanie własnej godności. Tyrmand sugeruje, że w świecie zakłamania właśnie taka niezależność staje się dowodem moralnej siły człowieka.
1. Zauważ, że przed konformizmem chronią intelektualistę własne zasady, uczciwość i niezależne myślenie.
2. Zwróć uwagę, że Tyrmand pokazuje Zbigniewa Herberta jako człowieka bezkompromisowego, zdolnego i wiernego sobie.
3. Podkreśl, że kultura, erudycja i wrażliwość moralna pomagają nie ulec propagandzie oraz ideologicznemu naciskowi.
4. Wyjaśnij, że ceną niezależności są bieda, marginalizacja, brak awansu i praca poniżej kwalifikacji.
5. Zakończ wnioskiem, że w państwie totalitarnym niezależność intelektualisty jest trudna, ale pozwala ocalić godność i prawdę o sobie.