Sztuka może pomagać w odkrywaniu prawdy, ale może też zostać użyta do jej ukrywania. W systemach totalitarnych twórczość artystyczna często przestaje być samodzielnym głosem artysty, a staje się narzędziem władzy. Film, literatura, plakat czy pomnik mają wtedy przekonywać odbiorców do oficjalnej ideologii, budować fałszywy obraz rzeczywistości i tworzyć wzorce obywatela posłusznego systemowi. W Człowieku z marmuru Andrzeja Wajdy widać to w propagandowym filmie Burskiego o Mateuszu Birkucie. Birkut zostaje pokazany jako idealny przodownik pracy: silny, uczciwy, oddany budowie Nowej Huty i socjalistycznej Polski. Kamera tworzy z niego bohatera, niemal pomnikowy wzór robotnika. Taki film nie pokazuje jednak prawdy o pracy, zmęczeniu, manipulacji i późniejszej krzywdzie człowieka wykorzystanego przez system. Sztuka filmowa służy tu propagandzie, ponieważ nie dokumentuje rzeczywistości, lecz produkuje mit potrzebny władzy. Konkretnym przykładem sztuki podporządkowanej ideologii jest także Pieśń o Stalinie Władysława Broniewskiego. Utwór przedstawia Stalina jako wielkiego przywódcę, opiekuna ludzi i symbol zwycięstwa. Zamiast pokazywać prawdę o terrorze, zbrodniach i zniewoleniu, wiersz buduje obraz wodza niemal bez skazy. Poezja zostaje wykorzystana do utrwalania kultu jednostki. Słowa, rytm i podniosły ton nie służą wolnemu poszukiwaniu prawdy, lecz wzmacnianiu oficjalnego mitu politycznego. Oba przykłady pokazują, że propaganda chętnie korzysta ze sztuki, ponieważ sztuka działa na emocje. Potrafi wzruszać, zachwycać, budować podziw i poczucie wspólnoty. Właśnie dlatego jest niebezpieczna, gdy zostaje podporządkowana ideologii. Odbiorca może nie zauważyć fałszu, bo zostaje uwiedziony piękną formą, mocnym obrazem albo podniosłym językiem. Sztuka w służbie propagandy traci niezależność. Nie pyta, nie wątpi i nie pokazuje skomplikowanej prawdy o człowieku. Ma przekonać odbiorcę do jednej wersji świata. Dlatego najważniejszym problemem nie jest samo zaangażowanie sztuki, ale podporządkowanie jej kłamstwu. Dzieło może być polityczne i wartościowe, jeśli zachowuje uczciwość. Staje się propagandą wtedy, gdy ukrywa prawdę, idealizuje władzę i zamienia człowieka w narzędzie ideologii.
1. Zauważ, że sztuka podporządkowana propagandzie nie pokazuje rzeczywistości uczciwie, lecz tworzy obraz wygodny dla władzy.
2. Wskaż Człowieka z marmuru jako przykład filmu demaskującego propagandowy mit robotnika-bohatera.
3. Wyjaśnij, że film Burskiego o Birkucie nie służy prawdzie, lecz budowaniu socjalistycznej legendy przodownika pracy.
4. Przywołaj Pieśń o Stalinie Broniewskiego jako konkretny przykład poezji uczestniczącej w kulcie jednostki.
5. Podkreśl, że w obu przypadkach sztuka działa na emocje odbiorcy i dlatego może skutecznie wzmacniać ideologię.
6. Zakończ wnioskiem, że sztuka staje się propagandą wtedy, gdy rezygnuje z prawdy i zaczyna służyć władzy.