Upupienie klasowe
Siedziałem w ławce, choć ławka siedziała we mnie bardziej niż ja w niej. Była to ławka szkolna, drewniana, piszcząca i pełna inicjałów, które wyryły poprzednie pokolenia młodzieńców przedwcześnie unieruchomionych przez edukację. Nagle wszedł profesor i spojrzał na nas tak, jakbyśmy nie byli ludźmi, lecz zadaniem domowym, które należy sprawdzić, poprawić i obniżyć o stopień.
— Młodzieży! — zawołał. — Będziecie dziś dojrzali!
Na to cała klasa skurczyła się w sobie, bo dojrzewanie na rozkaz jest rzeczą nadzwyczaj podejrzaną. Zosia natychmiast przybrała minę pilnej uczennicy, Stefan minę buntownika, a ja, nieszczęsny, nie zdążyłem przybrać żadnej miny, więc przyprawiono mi minę przeciętną. Profesor zauważył to z zadowoleniem i rzekł, że mam twarz odpowiednią do odpowiedzi ustnej.
Wtedy zaczęło się pytanie. Nie pytano mnie o to, co wiem, ale o to, co powinienem wiedzieć, gdybym był tym, za kogo mnie brano. Wstałem więc nie ja, lecz moja szkolna postać: trochę przestraszona, trochę grzeczna, bardzo cudza. Słowa wypadały mi z ust jak kreda z połamanej tablicy. Klasa patrzyła, profesor dojrzewał nade mną, a ja coraz bardziej malałem, aż stałem się uczniem doskonałym, czyli zupełnie bezbronnym.
— Dobrze — powiedział profesor. — Widać postęp. Jeszcze trochę, a będzie z ciebie człowiek.
Wtedy zrozumiałem, że szkoła nie uczy nas być sobą, ale uczy nas, jak ładnie wyglądać, kiedy ktoś nas ogląda. Każdy dostał swoją minę, swoją rolę i swoją ławkę wewnętrzną. A dzwonek, zamiast nas wyzwolić, tylko oznajmił przerwę w upupieniu.
1. Zauważ, że tekst nawiązuje do Ferdydurke przez motyw szkoły, ucznia, profesora i przymusu podporządkowania się cudzym oczekiwaniom.
2. Zwróć uwagę na pojęcia kojarzone z Gombrowiczem: „upupienie”, „gęba”, narzucanie roli i utrata autentyczności.
3. Podkreśl groteskę: zwykła lekcja zostaje pokazana jako absurdalny proces pomniejszania człowieka.
4. Wyjaśnij, że pastisz polega tu na naśladowaniu problematyki, tonu i sposobu obrazowania Ferdydurke, ale bez dosłownego przepisywania tekstu.
5. Zakończ wnioskiem, że tekst ośmiesza szkolne formy i pokazuje, jak człowiek zostaje wtłoczony w narzuconą mu rolę.