Według Miłosza świadoma gra człowieka żyjącego pod presją władzy totalitarnej różniła się od aktorstwa w teatrze przede wszystkim tym, że nie miała wyznaczonej sceny ani czasu trwania. Aktor w teatrze gra rolę wobec publiczności, ale po spektaklu może z niej wyjść i wrócić do prywatnego życia. W państwie totalitarnym gra trwała nieustannie: na ulicy, w biurze, w fabryce, na zebraniu, a nawet w domu. Człowiek musiał pilnować słów, gestów, reakcji i tonu głosu, ponieważ każda nieostrożność mogła go narazić na podejrzenie. Różnica polegała także na tym, że w teatrze wszyscy wiedzą, że oglądają przedstawienie. W życiu pod totalitaryzmem również wielu ludzi wiedziało, że inni grają, ale ta gra była warunkiem przetrwania. Nie chodziło o sztukę, lecz o bezpieczeństwo, pracę, pozycję społeczną, a czasem życie. Dobre odegranie roli człowieka prawomyślnego mogło ochronić przed represjami. Utożsamienie się z graną rolą dawało pewien zysk psychiczny. Jeśli człowiek zbyt długo udawał lojalność, mógł stopniowo zrosnąć się z maską i przestać odczuwać napięcie między tym, co naprawdę myśli, a tym, co mówi publicznie. Miłosz zauważa, że takie zrośnięcie się z rolą przynosiło ulgę, bo zmniejszało konieczność ciągłej czujności. Człowiek zaczynał automatycznie reagować tak, jak wymagała władza. Ten „zysk” był jednak moralnie niebezpieczny. Ułatwiał życie w systemie, ale prowadził do utraty autentyczności i własnego „ja”. Człowiek, który za bardzo utożsamiał się z rolą, mógł już nie odróżniać własnych poglądów od narzuconych sloganów.
1. Zauważ, że aktorstwo teatralne odbywa się na scenie i kończy się po przedstawieniu, a gra w totalitaryzmie trwała codziennie.
2. Zwróć uwagę, że człowiek musiał grać swoją rolę wszędzie: w pracy, na ulicy, na zebraniu i w życiu prywatnym.
3. Wyjaśnij, że w teatrze gra jest sztuką, a w państwie totalitarnym była sposobem przetrwania.
4. Podkreśl, że utożsamienie się z rolą dawało ulgę, bo zmniejszało napięcie i potrzebę ciągłej czujności.
5. Zakończ wnioskiem, że zysk psychiczny był okupiony utratą autentyczności, samodzielności i moralnej niezależności.