Jako materiał można wykorzystać debatę wyborczą TVP z 9 października 2023 roku, której zapis opublikowało OKO.press. W debacie pojawiały się wypowiedzi i pytania, które nie tylko informowały, ale także próbowały wpływać na emocje oraz ocenę odbiorców.
W pytaniu o migrację prowadzący przedstawili sprawę tak, jakby istniały tylko dwie możliwości: dobra postawa obecnego rządu albo zła postawa opozycji. Już sama konstrukcja pytania sugerowała odbiorcy ocenę, zanim kandydaci zdążyli odpowiedzieć. To manipulacja przez fałszywą alternatywę i stronnicze sformułowanie problemu.
Mateusz Morawiecki, mówiąc o migracji, straszył odbiorców przemocą znaną z miast Europy Zachodniej i przedstawiał swoją partię jako gwarancję bezpieczeństwa. Taka wypowiedź działa głównie na emocje: lęk, poczucie zagrożenia i potrzebę ochrony. Manipulacja polega na tym, że złożony problem migracji zostaje sprowadzony do obrazu niebezpieczeństwa i chaosu.
Krzysztof Bosak przedstawiał unijny pakt migracyjny jako rozwiązanie, które zmusza Polskę do przyjmowania nielegalnych migrantów. Taka wypowiedź ma charakter manipulacyjny, ponieważ używa silnie nacechowanego języka i buduje poczucie przymusu narzuconego z zewnątrz. Odbiorca ma uznać Unię Europejską za zagrożenie dla suwerenności państwa.
W pytaniu o wiek emerytalny prowadzący powiązali podniesienie wieku emerytalnego z naciskami niemieckich polityków. To przykład manipulacji przez skojarzenie. Zamiast neutralnie zapytać o reformę emerytalną, pytanie uruchamia negatywne emocje wobec zewnętrznego wpływu i sugeruje, że jedna strona sporu działała pod cudzym naciskiem.
W wypowiedzi o świadczeniach społecznych Mateusz Morawiecki przeciwstawiał politykę swojej partii rządom Donalda Tuska, używając obraźliwych i emocjonalnych określeń wobec przeciwników. To manipulacja przez etykietowanie i straszenie powrotem złego scenariusza. Zamiast rzeczowo porównać programy, wypowiedź buduje prosty podział: „my” dajemy bezpieczeństwo, „oni” zabiorą lub doprowadzą do kryzysu.
1. Zauważ, że manipulacyjne mogą być nie tylko odpowiedzi polityków, ale także same pytania prowadzących.
2. Zwróć uwagę na fałszywe alternatywy, czyli przedstawianie sprawy tak, jakby istniały tylko dwie możliwości: dobra i zła.
3. Podkreśl znaczenie języka strachu, szczególnie w wypowiedziach o migracji, bezpieczeństwie i zagrożeniu.
4. Wyjaśnij, że manipulacja często polega na etykietowaniu przeciwnika, czyli zastępowaniu argumentów negatywnymi określeniami.
5. Zakończ wnioskiem, że wypowiedzi manipulacyjne nie pomagają odbiorcy samodzielnie ocenić problemu, lecz podpowiadają mu gotową emocję i gotową ocenę.