Polska w czasach tzw. drugiej monarchii piastowskiej była państwem patrymonialnym. Kraj i wszystko co znajdowało się w jego obrębie stanowiło własność panującego. W europejskich monarchiach patrymonialnych wytworzył się z czasem system nadawania ziem na zasadzie lenna. Dało to początek systemowi feudalnemu, w którym władca, w zamian za wierność i określone benefity, nadawał potężnym możnym zmienię, której część ci nadawali uboższym rycerzom na tej samej zasadzie. Zależność taka ostatecznie dosięgała również najniższej warstwy społecznej - chłopstwa. Chłopi w zamian za zwolnienie z obowiązku pełnienia służby wojskowej oddawali się pod protekcję panów feudalnych i płacili im daniny za możliwość użytkowania rolnego ich ziem. Nastąpił więc podział na rządzącą elitę, stanowiących trzon armii rycerzy i produkujących żywność chłopów. W Europie zachodniej proces ten przebiegał podobnie, jednak zaczął się formować dużo wcześniej, wobec czego w omawianym okresie mamy już na zachodzie silnie zdecentralizowane państwa, których monarchowie kontrolują bezpośrednio jedynie niewielkie domeny. Najlepiej widać to na przykładzie rozbitej feudalnie Francji i Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W Anglii udało się uniknąć tak potężnego rozbicia dzięki zastosowaniu zasady ,,wasal mojego wasala jest moim wasalem", która wykluczyła też teoretycznie możliwość wszczynania wojen domowych. Zarówno w Polsce jak i w krajach Europy zachodniej istotną rolę pełnił kler, którego przedstawiciele byli najlepiej wykształconą warstwą społeczną.
W czasie rozbicia dzielnicowego miało miejsce wiele ważnych dla historii Polski wydarzeń. Okres ten wpłynął w znaczącym stopniu między innymi na kulturę (granice regionów i kultur pokrywają się z tymi z rozbicia dzielnicowego).