Polski system ustrojowy silnieukształtowały przywileje, jakie otrzymywała szlachta za czasów panowania Jagiellonów – głównie Władysława Jagiełły. Pozycja szlachty była nadrzędna w kraju, mieli nietykalność osobistą i majątkową oraz mielizagwarantowaną wyłączność na posiadanie ziem. Jedynym stanem sejmującym była szlachta – inne stany nie miały w zasadzie praw politycznych, poza klerem, ale wysokie stanowiska kościelne mogła zajmować jedynie szlachta. Uchwalenie konstytucji Nihil Novi sprawiło, że bez zgody całego sejmu walnego (z Izbą Poselską składającą się ze szlachty) nie mogły paść żadne wiążące decyzje dla państwa.
Rywalizacja możnowładców ze średnią szlachtą wynikała z chęci dominacji magnaterii nad państwem. Magnaci posiadający olbrzymie majątki ziemskie chcieli mieć pełnię praw decydowania o tym, co dzieje się w państwie i niechętni byli temu, aby niższe warstwy szlachty miały prawo głosu. W dużej mierze ta rywalizacja sprowadzała się do wyboru nowego króla w czasie wolnej elekcji.
Przywileje:
· 1422 r. – przywilej czerwiński, Władysław Jagiełło – dawał nietykalność majątku szlacheckiego bez wyroku sądu, bez zgody rady królewskiej władca nie mógł bić monety. Każdy szlachcic miał być sądzony według spisanego prawa;
· 1423 r. – przywilej warcki, Władysław Jagiełło – szlachta mogła usunąć ze stanowiska „krnąbrnych i nieużytecznych” sołtysów, ograniczono wychodźstwo chłopów ze wsi, od tej pory ceny towarów rzemieślniczych ustalał wojewoda – taksy wojewodzińskie;
· 1454 r. – przywilej nieszawski, Kazimierz Jagiellończyk – władca nie mógł nakładać nowych podatków bez zgody sejmików i zwoływać pospolitego ruszenia. Za ucieczkę chłopa ze wsi zostały mocno zaostrzone kary;
Przyznawane szlachcie przywileje uczyniły z niej najważniejszą siłę polityczną. To decyzje szlachty kierowały rozwojem państwa i to za jej sprawą i pozwoleniem była kreowana historia. Szlachta bardzo pilnie strzegła swojej niezależności i szczyciła się swoimi prawami