Zasada wolnej elekcji, która umożliwiała szlachcie wybór władcy, zaczęła się kształtować w wyniku kryzysu dynastycznego, jaki nastąpił po śmierci króla Zygmunta II Augusta w 1572 roku. Zygmunt nie miał męskiego potomka i nie wyznaczył spadkobiercy tronu, w wyniku czego, po jego śmierci powstał kryzys sukcesyjny, który doprowadził do zwołania sejmu konwokacyjnego i zawiązania konfederacji generalnej. W efekcie uchwalono akt konfederacji warszawskiej dotyczące wolności i tolerancji religijnej, który wszedł w skład późniejszych artykułów henrykowskich. W ramach tych działań podjęto także decyzję o zwołaniu wolnej elekcji monarchy - elekcji viritim. Przewodniczył jej prymas pełniący rolę interreksa, który zwoływał sejm konwokacyjny mający zaprzysiąc nowego władcę.
Elekcja viritim to forma wyborów, w których bezpośrednio udział biorą wszyscy przedstawiciele stanu szlacheckiego.