W okresie XVI i początku XVII wieku Europa była głęboko podzielona religijnie. Wzrost znaczenia reformacji protestanckiej, rozłam w Kościele katolickim i rosnące napięcia międzywyznaniowe doprowadziły do wybuchu wojen religijnych. Przykładem najkrwawszej z nich jest wojna trzydziestoletnia (1618-1648), będąca odpowiedzią na cesarski ucisk innowierców. Brały w niej udział nie tylko stronnictwa z Rzeszy, ale również wielkie mocarstwa Europy. Nie było to nietypowe zjawisko, gdyż wewnętrzne podziały często stanowiły pretekst i świetną okazję do ingerencji państw ościennych w celu realizacji własnych interesów, np. praw do sukcesji tronu, dziedziczenia tytułów, małżeństw dynastycznych między rodzinami królewskimi, etc.
Jednym z ważniejszych czynników były ruchy narodowowyzwoleńczej, spośród których najbardziej wyróżnia się wojna osiemdziesięcioletnia (1568-1648) między Hiszpanią a Niderlandami. Wojna ta była w wynikiem oporu protestanckich Niderlandów przeciwko hiszpańskiemu absolutyzmowi i próbie wprowadzenia jednolitej katolickiej władzy. W jej wyniku Niderlandy uzyskały niezależność, stając się jednym z najistotniejszych graczy na gospodarczej arenie świata.
Handel morski i kolonialny stanowił w tamtym okresie podstawę osiągnięcia rozwoju gospodarczego umożliwiającego dominację na kontynencie. Kontrola nad strategicznymi regionami handlowymi była przedmiotem sporów i konfliktów między państwami, które dążyły do zapewnienia sobie korzyści gospodarczych, terytorialnych i politycznych.
Wojna osiemdziesięcioletnia miała znaczący wpływ na historię Europy, a jej skutki były dalekosiężne. Doprowadziła do utworzenia Republiki Zjednoczonych Prowincji (Holandii), która stała się potęgą morską i handlową oraz symbolem walki o niezależność i wolność religijną. Wojna ta miała również wpływ na rozwój taktyki wojskowej, i wprowadzenie nowych technologii militarnych.