Język polski. Klasa 2. Część 2. Podręcznik - rozwiązania i odpowiedzi

Zadanie 9b - strona 74

Opisz przebieg wydarzeń z 1863 roku:

a) Musisz przypomnieć wydarzenia historyczne, do których odwołuje się Norwid, oraz wyjaśnić ich znaczenie dla interpretacji Fortepianu Szopena.

b) Musisz wskazać, w jaki sposób Norwid nadaje opisowi cechy konkretnego wydarzenia historycznego.

c) Musisz wskazać środki stylistyczne budujące dramatyzm opisu.

d) Musisz wyjaśnić znaczenie obrazu kobiet pojawiającego się w opisie wydarzeń.

e) Musisz wyjaśnić, co symbolizuje zniszczenie fortepianu Chopina.

f) Musisz wyjaśnić sens ostatniego wersu utworu na poziomie dosłownym i symbolicznym.

a) Fortepian Szopena nawiązuje do wydarzeń z 19 września 1863 roku, podczas powstania styczniowego. Tego dnia w Warszawie dokonano nieudanego zamachu na rosyjskiego namiestnika, generała Fiodora Berga. W odwecie wojska rosyjskie zaatakowały pałac Andrzeja Zamoyskiego przy Krakowskim Przedmieściu, skąd – jak sądzono – oddano strzały.

Żołnierze splądrowali budynek i wyrzucali przez okna znajdujące się w nim przedmioty. Wśród nich znalazł się fortepian należący niegdyś do Fryderyka Chopina, który rozbił się o bruk ulicy.

Norwid nie traktuje tego wydarzenia jedynie jako faktu historycznego. Zniszczenie fortepianu staje się symbolem barbarzyńskiego ataku na kulturę, sztukę i duchowe wartości narodu. Jednocześnie poeta pokazuje, że choć można zniszczyć instrument, nie da się zniszczyć muzyki Chopina ani reprezentowanych przez nią wartości.

b) Norwid bardzo dokładnie określa miejsce przedstawionych wydarzeń. W utworze pojawiają się nazwy odsyłające do Warszawy, Krakowskiego Przedmieścia, pałacu Zamoyskich oraz obrazy miejskiej przestrzeni, po której toczą się dramatyczne wydarzenia.

Takie uszczegółowienie sprawia, że czytelnik ma świadomość, iż opis dotyczy autentycznego zdarzenia. Jednocześnie poeta przekształca konkretną przestrzeń historyczną w symboliczny obraz świata, w którym dochodzi do starcia kultury z przemocą.

Warszawa staje się więc nie tylko miejscem akcji, lecz także symbolem zniewolonej ojczyzny oraz przestrzenią, w której rozstrzygają się losy narodowej kultury.

c) Norwid wykorzystuje liczne środki artystyczne, aby oddać gwałtowność i tragizm wydarzeń.

Najważniejsze z nich to:

wykrzyknienia, które wzmacniają emocjonalność wypowiedzi;
krótkie, dynamiczne zdania, oddające tempo akcji;
nagromadzenie czasowników, podkreślające gwałtowność działań;
metafory i symbole, dzięki którym opis przekracza poziom realistyczny;
kontrasty, zwłaszcza między pięknem sztuki a brutalnością przemocy;
powtórzenia (szczególnie czasownika „runąć”), wzmacniające ekspresję utworu.

Dzięki tym środkom scena zniszczenia fortepianu staje się jednym z najbardziej dramatycznych fragmentów całego wiersza.

d) Obraz atakowanych kobiet podkreśla okrucieństwo rosyjskich żołnierzy oraz bezbronność ofiar represji (wdów po powstańcach). Norwid pokazuje, że przemoc nie jest skierowana wyłącznie przeciw uczestnikom walk, lecz dotyka również osób niewinnych.

Kobiety symbolizują także cywilną ludność, kulturę i wartości wymagające ochrony. Ich cierpienie wzmacnia dramatyzm wydarzeń oraz uwydatnia moralną ocenę działań zaborców. Dzięki temu czytelnik jeszcze wyraźniej dostrzega kontrast między barbarzyństwem przemocy a światem kultury i piękna.

e) Zniszczenie fortepianu ma przede wszystkim znaczenie symboliczne. Instrument reprezentuje twórczość Chopina, a szerzej – całą kulturę, piękno i duchowe wartości. Jego wyrzucenie przez okno oznacza próbę unicestwienia tego, co stanowi o tożsamości narodu.

Norwid pokazuje jednak, że barbarzyństwo może zniszczyć jedynie materialny przedmiot. Nie jest w stanie odebrać ludziom muzyki Chopina ani wartości, które ona wyraża. Dlatego scena ta staje się symbolem zwycięstwa ducha nad przemocą oraz nieśmiertelności prawdziwej sztuki.

f) Ostatni wers „Ideał – sięgnął bruku” odnosi się dosłownie do chwili, gdy fortepian Chopina spadł z okna pałacu Zamoyskich i roztrzaskał się o bruk ulicy.

W znaczeniu przenośnym wers ten oznacza zderzenie ideału z brutalną rzeczywistością historyczną. „Ideał” symbolizuje sztukę, piękno i najwyższe wartości duchowe, natomiast „bruk” oznacza świat przemocy, barbarzyństwa i codzienności.

Jednocześnie Norwid sugeruje, że choć ideał został upokorzony i zetknął się z brutalnością historii, nie został pokonany. Zniszczeniu uległ jedynie instrument, natomiast muzyka Chopina i wartości, które reprezentuje, pozostają żywe. Ostatni wers ma więc charakter tragiczny, ale zarazem przynosi nadzieję na trwałość prawdziwej sztuki.

a) Przypomnij najważniejsze wydarzenia związane z zamachem na Berga i represjami po nim. Następnie zastanów się, dlaczego Norwid uczynił z nich temat swojego utworu. Pamiętaj, że wydarzenia historyczne są jedynie punktem wyjścia do refleksji o relacji między przemocą a kulturą.

b) Odszukaj nazwy miejsc pojawiające się w utworze. Zastanów się, dlaczego Norwid nie poprzestaje na ogólnym opisie miasta. Wyciągnij wniosek, że konkretne nazwy zwiększają wiarygodność wydarzeń, a jednocześnie nadają im znaczenie symboliczne.

c) Przeczytaj opis wydarzeń bardzo uważnie. Zwróć uwagę, jak zmienia się tempo wypowiedzi oraz jakie środki stylistyczne pojawiają się najczęściej. Połącz je z ich funkcją – wszystkie służą budowaniu napięcia i ukazaniu brutalności wydarzeń.

d) Zastanów się, dlaczego poeta wprowadza do opisu właśnie kobiety. Nie ograniczaj się do dosłownego znaczenia sceny. Pomyśl, jakie wartości mogą one symbolizować i jak wpływa to na ocenę wydarzeń przez czytelnika.

e) Nie interpretuj fortepianu wyłącznie jako instrumentu muzycznego. Zastanów się, co reprezentuje w całym utworze. Na tej podstawie wyjaśnij, dlaczego jego zniszczenie oznacza atak na kulturę, a nie tylko na przedmiot.

f) Najpierw odczytaj ostatni wers dosłownie, odnosząc go do wydarzeń z 1863 roku. Następnie poszukaj jego znaczenia symbolicznego. Pamiętaj, że Norwid bardzo często buduje sens utworu na dwóch poziomach – historycznym i filozoficznym.

Język polski. Klasa 2. Część 2. Podręcznik - rozwiązania i odpowiedzi

Zadanie 9b - strona 74

Zadanie

Rozwiązanie

Wyjaśnienie

Język polski - wybrane pytania