W tym zadaniu musisz przygotować się do dyskusji o romantycznym rozumieniu poezji i roli poety. Warto wykorzystać przede wszystkim losy hrabiego Henryka z Nie-Boskiej komedii, a następnie odnieść przedstawioną przez Krasińskiego koncepcję do innych poznanych utworów romantycznych.
Głos w dyskusji 1. Poezja – siła niszcząca czy błogosławieństwo?
W dyskusji warto postawić tezę, że w Nie-Boskiej komedii poezja nie jest jednoznacznie ani błogosławieństwem, ani siłą niszczącą. Krasiński pokazuje raczej, że jej wartość zależy od tego, jaką postawę wobec niej przyjmuje człowiek.
Hrabia Henryk jest poetą, który podporządkowuje poezji własne życie. Nie potrafi pogodzić roli artysty z obowiązkami męża i ojca. Zwyczajne życie rodzinne wydaje mu się niewystarczające, dlatego ulega Dziewicy – wyobrażeniu idealnej, romantycznej kochanki, które okazuje się złudzeniem. W tym przypadku poezja staje się siłą niszczącą, ponieważ Henryk wybiera wyobrażenie zamiast rzeczywistości. Opuszcza Marię i przyczynia się do tragedii swojej rodziny.
Problemem nie jest jednak samo istnienie poezji. Krasiński pokazuje raczej niebezpieczeństwo estetyzowania rzeczywistości, czyli traktowania własnego życia jak materiału poetyckiego. Henryk chce nie tylko tworzyć poezję, lecz także żyć zgodnie z romantycznym wyobrażeniem poety. Nie potrafi zaakceptować zwyczajności małżeństwa, codziennych obowiązków i niedoskonałości świata.
Kontrargumentem może być postać Orcia. Syn Henryka posiada autentyczny dar poetycki, którego nie wybrał i którego nie traktuje jako sposobu wyróżnienia się spośród innych. Jego poezja wiąże się z niezwykłą wrażliwością i zdolnością dostrzegania tego, czego nie widzą inni. Jest więc szczególnym darem, ale jednocześnie staje się jego ciężarem i prowadzi do izolacji od zwyczajnego świata.
Można zatem zakończyć wypowiedź wnioskiem, że Krasiński podważa prostą romantyczną apoteozę poezji. Dar poetycki może poszerzać sposób widzenia rzeczywistości, ale może również od niej odrywać. Niszczycielska okazuje się przede wszystkim sytuacja, w której człowiek stawia poezję ponad odpowiedzialnością za innych i zaczyna traktować własne życie jako realizację artystycznego mitu.
Głos w dyskusji 2. Czy obraz poety wyłaniający się z tekstów romantycznych jest ważny dla współczesnego czytelnika?
W dyskusji można przyjąć stanowisko, że romantyczny model poety pozostaje ważny, choć współczesny czytelnik nie musi już akceptować go bezkrytycznie.
Romantycy nadawali poecie wyjątkową pozycję. Artysta był człowiekiem obdarzonym szczególną wrażliwością, wyobraźnią i zdolnością poznawania rzeczywistości niedostępnej innym. Taki sposób myślenia odnajdujemy również w Nie-Boskiej komedii, ale Krasiński wyraźnie go problematyzuje. Hrabia Henryk uważa swoją poetyckość za znak wyjątkowości, lecz nie przekłada się ona na jego zdolność do odpowiedzialnego życia. Potrafi tworzyć i marzyć, ale zawodzi jako mąż i ojciec.
Można zestawić Henryka z innymi romantycznymi bohaterami-poetami. Konrad z III części Dziadów również uważa się za jednostkę wyjątkową. Jego twórczość daje mu poczucie potęgi i prowadzi do przekonania, że jako poeta rozumie naród i może występować w jego imieniu. Podobnie Kordian próbuje przekroczyć ograniczenia zwykłego człowieka i przyjąć na siebie odpowiedzialność za los wspólnoty. W romantyzmie wyjątkowość artysty bardzo łatwo łączy się więc z przekonaniem o jego szczególnej misji.
Dla współczesnego czytelnika istotna może być właśnie krytyczna strona tego modelu. Romantyczne teksty pozwalają zapytać, czy talent rzeczywiście daje człowiekowi szczególne prawa, czy poczucie własnej wyjątkowości nie prowadzi do pychy oraz czy artystyczna lub intelektualna wielkość może usprawiedliwiać zaniedbywanie zwyczajnych zobowiązań wobec innych.
Warto również podkreślić różnicę między Henrykiem a Orciem. Krasiński przeciwstawia w pewnym stopniu poetę, który chce być poetą i buduje wokół tej roli własną tożsamość, dziecku rzeczywiście obdarzonemu poetyckim widzeniem świata. Pozwala to postawić pytanie aktualne również dzisiaj: czy ważniejsza jest autokreacja artysty, czy autentyczność jego sposobu widzenia rzeczywistości?
Wniosek może więc być taki, że romantyczny obraz poety pozostaje ważny nie dlatego, że współczesny czytelnik powinien uznać artystę za natchnionego przewodnika społeczeństwa. Jest ważny jako punkt wyjścia do namysłu nad statusem twórcy, odpowiedzialnością wynikającą z talentu oraz napięciem między poczuciem własnej wyjątkowości a zobowiązaniami wobec innych ludzi.
W dyskusji warto odwołać się przede wszystkim do losów hrabiego Henryka i Orcia, ponieważ pokazują oni dwa różne doświadczenia poezji. Należy przedstawić argumenty i kontrargumenty, a następnie sformułować własne stanowisko dotyczące wartości poezji oraz aktualności romantycznego obrazu poety.