W utworach Gombrowicza człowiek przeżywa kontakt z rzeczywistością przede wszystkim poprzez spotkanie z innymi ludźmi. To nie przedmioty ani natura najmocniej wpływają na bohatera, ale cudze spojrzenie, obecność drugiej osoby, jej reakcje i oceny. Człowiek czuje wtedy, że jest obserwowany, oceniany i w pewien sposób formowany przez innych. Taki kontakt bywa konieczny, bo pozwala człowiekowi uświadomić sobie własne istnienie, ale jednocześnie jest trudny i bolesny. Bohater może poczuć, że traci niezależność, staje się przedmiotem cudzej świadomości i musi bronić własnego „ja”. Dlatego relacja z otoczeniem często wywołuje napięcie, niepokój, wstyd albo potrzebę wycofania się. U Gombrowicza rzeczywistość nie jest więc czymś neutralnym. Nabiera znaczenia dopiero wtedy, gdy zostaje przeżyta w relacji między ludźmi. To właśnie spojrzenia, gesty, twarze, słowa i reakcje innych tworzą świat, w którym człowiek próbuje określić samego siebie.
1. Zauważ, że dla Gombrowicza najważniejszy nie jest kontakt z rzeczami, lecz z drugim człowiekiem.
2. Dostrzeż, że cudze spojrzenie sprawia, iż bohater zaczyna odczuwać siebie jako kogoś ocenianego i obserwowanego.
3. Zwróć uwagę, że relacje międzyludzkie są potrzebne, ale mogą też wywoływać niepokój i poczucie zagrożenia.
4. Podkreśl, że kontakt z rzeczywistością staje się u Gombrowicza doświadczeniem psychicznym i społecznym, a nie tylko zmysłowym.
5. Wyjaśnij, że człowiek poznaje świat i samego siebie głównie poprzez obecność innych ludzi oraz napięcie powstające między „ja” i „ty”.