W historii Jeszui Poncjusz Piłat pełni rolę sędziego, który decyduje o jego losie. Rozmawia z Jeszuą, dostrzega jego niezwykłość i rozumie, że nie jest on groźnym przestępcą. Mimo to nie ma odwagi sprzeciwić się naciskom politycznym i zatwierdza wyrok śmierci. Jego największą winą staje się więc tchórzostwo oraz rezygnacja z działania zgodnego z własnym sumieniem. W całej powieści Piłat jest postacią niezwykle ważną, ponieważ uosabia problem moralnej odpowiedzialności człowieka. Pokazuje, że zło może wynikać nie tylko z okrucieństwa, ale także z bierności, lęku i braku odwagi. Piłat przez wieki cierpi z powodu swojej decyzji, nie może zaznać spokoju i stale wraca myślami do rozmowy z Jeszuą. Dopiero finał powieści przynosi mu uwolnienie. Piłat Bułhakowa jest podobny do Piłata ewangelicznego, ponieważ również sądzi Jezusa, nie znajduje w nim winy, lecz ostatecznie zgadza się na egzekucję. W obu przypadkach jest człowiekiem uwikłanym w politykę i naciski tłumu. Różni się jednak od postaci biblijnej tym, że Bułhakow przedstawia go znacznie głębiej psychologicznie. Piłat nie jest tylko urzędnikiem wydającym wyrok, ale człowiekiem wewnętrznie rozdwojonym, cierpiącym, świadomym własnej słabości. Autor pokazuje jego lęk, ból fizyczny, samotność, fascynację Jeszuą i późniejsze wyrzuty sumienia. Dzięki temu staje się jedną z najbardziej tragicznych postaci powieści.
1. Zauważ, że Piłat rozpoznaje niewinność Jeszui, ale mimo to nie potrafi go ocalić.
2. Dostrzeż, że jego decyzja wynika nie z nienawiści, lecz z tchórzostwa i podporządkowania się politycznej presji.
3. Zwróć uwagę, że w całej powieści Piłat symbolizuje człowieka, który zdradził własne sumienie.
4. Porównaj go z Piłatem ewangelicznym: obaj wydają wyrok na niewinnego, lecz Bułhakow dużo mocniej pokazuje psychiczne cierpienie i późniejszą skruchę bohatera.
5. Wyjaśnij, że postać Piłata pomaga autorowi podjąć temat winy, odpowiedzialności, odwagi i możliwości odkupienia.