W Ferdydurke bohaterowie nieustannie toczą różnego rodzaju pojedynki. Nie zawsze są to walki fizyczne. Najczęściej chodzi o starcia psychiczne, społeczne i językowe, w których jedna osoba próbuje narzucić drugiej określoną formę. Jednym z takich pojedynków jest starcie Józia z profesorem Pimką. Pimko traktuje dorosłego Józia jak ucznia i narzuca mu rolę dziecka. Celem tego pojedynku jest „upupienie” Józia, czyli odebranie mu dorosłości i samodzielności. Inny pojedynek to konflikt Józia ze szkołą. Uczniowie, nauczyciele i szkolne schematy próbują wtłoczyć go w rolę niedojrzałego chłopca. Celem tej walki jest podporządkowanie człowieka gotowym regułom i odebranie mu indywidualności. Ważny jest też pojedynek między Józiem a rodziną Młodziaków. Młodziakowie udają nowoczesnych, swobodnych i postępowych, ale Józio próbuje obnażyć sztuczność ich zachowania. Celem tego starcia jest zdemaskowanie ich nowoczesnej pozy. Kolejny pojedynek to konflikt Miętusa z rodziną Hurleckich i jego próba „bratania się” z parobkiem. Miętus chce uciec od formy ucznia i inteligenta, dlatego szuka kontaktu z prostotą i naturalnością. Jednak ta próba również okazuje się sztuczna i groteskowa.
Wszystkie te pojedynki mają podobny cel: bohaterowie walczą o władzę nad cudzą formą. Chcą kogoś ośmieszyć, podporządkować, „upupić”, przyprawić mu „gębę” albo zdemaskować jego pozę. Gombrowicz pokazuje w ten sposób, że relacje między ludźmi są ciągłą walką o to, kto komu narzuci sposób bycia.
1. Zauważ, że w Ferdydurke pojedynki nie polegają głównie na przemocy fizycznej, ale na walce o formę.
2. Dostrzeż, że Pimko narzuca Józiowi rolę ucznia, czyli próbuje go „upupić”.
3. Zwróć uwagę, że Józio walczy z Młodziakami, ponieważ chce obnażyć ich sztuczną nowoczesność.
4. Podkreśl, że Miętus szuka naturalności w kontakcie z parobkiem, ale sam wpada w kolejną formę.
5. Wyjaśnij, że celem tych pojedynków jest narzucenie drugiemu człowiekowi gęby, roli albo społecznej maski.