W tekście pojawia się nawiązanie do Dantego w zdaniu: „W połowie drogi mojego żywota pośród ciemnego znalazłem się lasu. Las ten, co gorsza, był zielony”. Jest to przekształcenie początku Boskiej komedii, w której bohater w połowie życia znajduje się w ciemnym lesie. U Dantego oznacza to duchowe zagubienie i początek wielkiej wędrówki przez zaświaty. U Gombrowicza sytuacja zostaje obniżona i ośmieszona, ponieważ po wzniosłym cytacie pojawia się komiczne dopowiedzenie: „Las ten, co gorsza, był zielony”. Nawiązanie do Prousta widać w motywie pamięci i powrotu do przeszłości. Józio po przebudzeniu wraca myślami do własnej młodości, widzi siebie jako piętnastoletniego chłopca i przeżywa spotkanie z dawnym „ja”. Przypomina to Proustowskie zainteresowanie pamięcią, czasem minionym i odzyskiwaniem przeszłości. Gombrowicz pokazuje jednak ten powrót w sposób groteskowy: przeszłość nie jest źródłem pięknego wspomnienia, ale wywołuje wstyd, lęk i przedrzeźnianie. Przedrzeźnianie wielkiej literatury ma w powieści głębszy sens. Gombrowicz nie tylko żartuje z Dantego czy Prousta, ale pokazuje, że człowiek współczesny nie potrafi już mówić o sobie wyłącznie językiem powagi i wzniosłości. Każda wielka forma literacka może stać się sztuczna, jeśli narzuca człowiekowi gotowy sposób przeżywania. Dlatego Gombrowicz obniża patos, miesza styl wysoki z niskim i pokazuje, że prawda o człowieku kryje się także w śmieszności, niedojrzałości i grotesce.
1. Zauważ, że cytat o „połowie drogi żywota” odsyła do początku Boskiej komedii Dantego.
2. Dostrzeż, że Gombrowicz od razu ośmiesza wzniosłe nawiązanie, dopowiadając, że las „był zielony”.
3. Zwróć uwagę, że motyw powrotu do młodości przypomina Prousta, ale u Gombrowicza wspomnienie nie jest piękne, tylko niepokojące i groteskowe.
4. Podkreśl, że autor przedrzeźnia wielką literaturę, aby pokazać sztuczność gotowych, podniosłych form.
5. Wyjaśnij, że parodia ma głębszy sens, ponieważ służy krytyce kultury, która narzuca człowiekowi sposób mówienia, myślenia i przeżywania samego siebie.