Tytuł projektu: Potoczność jako narzędzie groteski w Ferdydurke Witolda Gombrowicza i Szewcach Stanisława Ignacego Witkiewicza
Forma projektu: Prezentacja multimedialna z krótkim komentarzem ustnym.
Główna teza projektu: Język potoczny w Ferdydurke i Szewcach nie służy jedynie urealnieniu dialogów. Staje się środkiem groteski, ponieważ zderza codzienność, dosadność i komizm z poważnymi problemami dotyczącymi człowieka, społeczeństwa oraz kryzysu kultury.
Cele projektu:
1. Wyjaśnić, czym jest potoczność i groteska.
2. Pokazać, jak styl potoczny wpływa na obraz świata przedstawionego.
3. Porównać funkcję kolokwializmów u Gombrowicza i Witkacego.
4. Udowodnić, że potoczność może służyć nie tylko komizmowi, ale też krytyce społecznej i filozoficznej.
Literatura podmiotowa:
1. Witold Gombrowicz, Ferdydurke.
2. Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy.
3. Bolesław Leśmian, Dusiołek jako dodatkowy przykład łączenia języka potocznego z groteską.
4. Julian Tuwim, Poeto! lub Dyskusja jako przykład wprowadzania kolokwializacji do poezji dwudziestolecia międzywojennego.
Literatura przedmiotowa:
1. Artykuł Joanny Marii Stolarek pt. „Groteska w wybranych utworach pisarzy okresu międzywojennego”.
2. Artykuł Macieja Dombrowskiego pt. ,,Witkacowska ironia w kontekście filozoficznym. Wokół Jedynego wyjścia S. I. Witkiewicza’’.
Proponowany układ projektu:
1. Wprowadzenie. Wyjaśnij pojęcia „potoczność” i „groteska”.
2. Potoczność w Ferdydurke. Omów przykłady wyrażeń takich jak „gęba”, „pupa”, „łydka”, „chłystek” i pokaż, jak ich komiczna dosadność służy demaskowaniu relacji międzyludzkich.
3. Potoczność w Szewcach. Zwróć uwagę na gwarę, kolokwializmy, wulgaryzmy, neologizmy oraz mieszanie stylu potocznego z filozoficznym i politycznym.
4. Porównanie. Wskaż, że u Gombrowicza potoczność odsłania sztuczność form społecznych, a u Witkacego buduje wizję świata chaotycznego, zdeformowanego i katastroficznego.
5. Konteksty dodatkowe. Krótko przywołaj Dusiołka Leśmiana albo wiersze Tuwima, aby pokazać, że potoczność często służyła twórcom międzywojnia do burzenia stylu wysokiego.
6. Wnioski. Udowodnij, że język potoczny w grotesce może być narzędziem krytyki społecznej, parodii i artystycznego buntu.
Przykładowe zagadnienia do slajdów:
1. Czym jest groteska?
2. Potoczność jako język codzienności.
3. Ferdydurke: język „gęby”, „pupy” i „łydki”.
4. Szewcy: chaos językowy jako obraz chaosu świata.
5. Potoczność i śmiech.
6. Potoczność i krytyka społeczeństwa.
7. Podobieństwa i różnice między Gombrowiczem a Witkacym.
8. Wniosek końcowy.
Przykładowe pytanie badawcze: Czy język potoczny w grotesce służy tylko komizmowi, czy może także ujawniać głębszą prawdę o człowieku i społeczeństwie?
Wniosek: Projekt pokazuje, że potoczność i groteska bardzo często współdziałają. U Gombrowicza język codzienny ośmiesza społeczne maski i narzucone formy, natomiast u Witkacego miesza się z językiem filozofii, polityki i propagandy, aby ukazać rozpad nowoczesnego świata. Badacze zwracają uwagę, że groteska w obu utworach obejmuje także warstwę językową, a deformacja mowy staje się ważnym środkiem artystycznym.
1. Najpierw zawęź temat i nadaj projektowi konkretny tytuł, aby nie omawiać potoczności i groteski zbyt ogólnie.
2. Wybierz podstawowe utwory, czyli Ferdydurke i Szewców, a następnie dodaj jeden lub dwa teksty pomocnicze dla szerszego kontekstu.
3. Zgromadź literaturę przedmiotową, czyli opracowania naukowe lub popularnonaukowe dotyczące groteski, języka Gombrowicza i stylu Witkacego.
4. Ułóż projekt według jasnego planu: definicje, analiza pierwszego utworu, analiza drugiego utworu, porównanie, wnioski.
5. Wykaż, że potoczność w grotesce nie jest przypadkowa, lecz pomaga autorom ośmieszać pozory, demaskować społeczeństwo i pokazywać rzeczywistość w zdeformowanym zwierciadle.