Pierwszą wolną elekcję rozpoczęto mszą i przedstawieniem kandydatów do tronu Rzeczpospolitej. Następnie szlachta z każdego z województw wybierała swojego pretendenta. Osoba, na którą przedstawiciele województw zagłosują jednogłośnie, miała zostać królem.
Ostatecznie na władcę wybrano Francuza – Henryka Walezego.
Wśród kandydatów na króla podczas pierwszej wolnej elekcji nie znalazł się ani jeden Polak. Oprócz Walezego o koronę walczyli także między innymi książę Ernest (syn Maksymiliana Habsburga), Jan III Waza (książę Szwecji) oraz Iwan Groźny (car Rosji).