Ustrój Rzeczpospolitej przed 3 maja 1791 roku był ustrojem monarchiczno-szlacheckim. Król wybierany był podczas wolnej elekcji. Miał prawo do uchwalania praw wraz z sejmem i do mianowania urzędników. Odgrywał także rolę najwyższego sędziego. Ponadto sejm Rzeczypospolitej wybierał swoich posłów jedynie na czas obrad oraz składał się z króla, senatu i izby poselskiej. Musiano przestrzegać zasad jednomyślności, jedności i liberum veto.
Ustrój, który wprowadziła Konstytucja 3 maja, zakładał dziedziczenie władzy oraz miał charakter monarchii konstytucyjnej. Został wprowadzony trójpodział władzy zgodny z ideałami oświecenia. Odtąd sejm był władzą ustawodawczą, Straż Praw – wykonawczą, a władzę sądowniczą sprawowały niezależne sądy. Powoływano posłów na dwa lata, by w razie nagłego wypadku sejm mógł się szybko zebrać. Zniesiono konfederacje i liberum veto.
Podsumowując, Konstytucja 3 maja wprowadziła szereg reform, które miały na celu wzmocnienie władzy centralnej, ograniczenie wpływu arystokracji i zwiększenie władzy Sejmu. Wprowadzenie monarchii konstytucyjnej było krokiem ku nowoczesnemu państwu, które opierało się na zasadach równości i suwerenności narodu, a nie tylko szlachty. Konstytucja 3 maja była pierwszą taką ustawą w Europie i wpłynęła na rozwój myśli politycznej w kraju i kontynencie.