Katarzyna II, znana również jako Katarzyna Wielka, była jednym z najbardziej wpływowych i najdłużej panujących władców Rosji. W okresie swoich rządów (1762-1796) podejmowała liczne działania mające na celu modernizację i europeizację Rosji. Jednym z kluczowych elementów tych działań było kontynuowanie polityki Piotra I Wielkiego.
Fundując pomnik Piotrowi I, Katarzyna II miała na celu uhonorowanie jego dziedzictwa i wpływu na rozwój państwa. Piotr I Wielki odegrał ogromną rolę w przekształceniu Rosji z zacofanego kraju w nowoczesne imperium. Był twórcą nowej stolicy – Petersburga –, wprowadził reformy administracyjne, zmodernizował armię, rozwinął handel i przemysł, propagował wartości europejskie. Pomnik miał również służyć jako symbol ciągłości i kontynuacji władzy cesarskiej, a jednocześnie podkreślać znaczenie Rosji jako kontynentalnej potęgi.
Ponadto, mogło to być również wyrazem politycznego pragmatyzmu i prób stabilizacji wewnętrznej. Katarzyna II, jako cudzoziemka (urodzona w Szczecinie jako księżniczka niemiecka), mogła użyć pamięci o Piotrze I jako środka do legitymizacji władzy i zdobycia poparcia wśród rosyjskiej elity politycznej i społecznej.
Pomnik Piotra I w Petersburgu został zaprojektowany przez francuskiego rzeźbiarza Étienne'a Maurice'a Falconeta. Falconet został sprowadzony do Rosji przez Katarzynę II specjalnie do wykonania tego monumentalnego dzieła. Prace nad pomnikiem rozpoczęły się w 1770 roku i trwały ponad 12 lat.