Angażowanie się w inne gałęzie gospodarki, inflacja wywołana przez sprowadzanie kruszców, przyjmowanie systemu czynszowego w miarę rozwoju gospodarki towarowo-pieniężnej spowodowało przyjęcie na zachodzie Europy systemu opartego o gospodarstwa chłopskie w rolnictwie i dzierżawy (system czynszowy). W międzyczasie w Europie Środkowej i Wschodniej przyjęto tzw. system gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej – było to uwarunkowane wysokim popytem na zboże i rozwój wielkich gospodarstw rolnych należących do szlachty i utrzymaniem osobistej zależności chłopów.
Dualizm gospodarczy na dłuższą metę przyczynił się do zacofania gospodarczego wschodniej części Europy. Gospodarka folwarczno-pańszczyźniana i poleganie na produkcji rolnej stanie się też dużym problemem gospodarczym dla Rzeczypospolitej.