Musisz przedstawić rzeczywistość z obrazu Aleksandra Gierymskiego Brama na Starym Mieście oraz porównać ukazaną na nim sytuację z podobnymi motywami w wybranych utworach literackich z czasów pozytywizmu i realizmu.

Zwróć uwagę, że obraz Aleksandra Gierymskiego Brama na Starym Mieście z 1883 roku przedstawia zwyczajną scenę z życia Warszawy. Nie jest to reprezentacyjny wizerunek miasta ani wydarzenie historyczne. Artysta wybiera fragment codziennej rzeczywistości – bramę starej kamienicy oraz znajdujących się przed nią ludzi. Już sam wybór tematu odpowiada założeniom realizmu: przedmiotem sztuki może stać się codzienność, również ta nieefektowna i związana z życiem niższych warstw społecznych.

Przyjrzyj się przestrzeni przedstawionej na obrazie. Możesz zwrócić uwagę na zaniedbaną zabudowę, bruk, ciemne przejście bramy, szyldy i ludzi zajętych codziennymi sprawami. Warto podkreślić, że Gierymski nie idealizuje miasta. Pokazuje je jako przestrzeń rzeczywistą, użytkową, zamieszkiwaną przez zwyczajnych ludzi.

Zauważ również sposób przedstawienia postaci. Nie są one upozowane ani heroizowane. Stanowią naturalną część miejskiej sceny. Można dzięki temu potraktować obraz jako obserwację codziennego życia społecznego. W wypowiedzi warto powiązać tę cechę z charakterystycznym dla realizmu zainteresowaniem zwykłym człowiekiem i jego warunkami życia.

Jako najważniejszy kontekst literacki możesz wykorzystać Lalkę Bolesława Prusa. Zwróć uwagę na sposób przedstawienia Warszawy, szczególnie na spacer Wokulskiego po Powiślu. Bohater obserwuje tam nędzę, zaniedbane budynki i ludzi żyjących w bardzo trudnych warunkach. Możesz wskazać podobieństwo między Prusem a Gierymskim: obaj pokazują Warszawę nie jako reprezentacyjną stolicę, lecz jako miasto pełne kontrastów i problemów społecznych.

Warto podkreślić, że w Lalce przestrzeń miasta pozwala zobaczyć strukturę całego społeczeństwa. Eleganckie salony i ulice zamieszkiwane przez zamożnych kontrastują z Powiślem. Możesz wykorzystać ten kontrast do rozwinięcia interpretacji obrazu Gierymskiego: artysta również wybiera przestrzeń znajdującą się poza reprezentacyjnym wizerunkiem miasta.

Jako drugi przykład można przywołać twórczość Marii Konopnickiej. Zgodnie z podsumowaniem rozdziału poetka ukazywała krzywdę ludzi najuboższych i społecznie odrzuconych, szczególnie dzieci oraz przedstawicieli niższych warstw. Możesz więc zwrócić uwagę na wspólną dla jej twórczości i malarstwa Gierymskiego wrażliwość na życie tych grup, które wcześniej rzadziej znajdowały się w centrum zainteresowania sztuki.

Możesz również odwołać się do naturalizmu. Zwróć uwagę, że twórcy realistyczni i naturalistyczni nie unikali brzydoty, biedy czy zaniedbania. Interesowało ich przedstawianie świata bez idealizacji. Obraz Gierymskiego można zestawić z tym dążeniem do obserwowania rzeczywistości takiej, jaka jest.

W wypowiedzi ustnej warto uporządkować materiał w kilku etapach:

zacznij od przedstawienia obrazu, autora i tematu sceny;

następnie omów przestrzeń, bohaterów oraz realistyczny sposób przedstawienia codzienności;

przejdź do Lalki i obrazu Warszawy, zwłaszcza Powiśla;

wykorzystaj drugi przykład literacki, np. poezję społeczną Konopnickiej;

na końcu porównaj wszystkie przykłady i sformułuj wspólny wniosek.

W zakończeniu warto podkreślić, że literatura i malarstwo realizmu rozszerzyły zakres tematów uznawanych za godne sztuki. Zwyczajna ulica, brama kamienicy, biedni mieszkańcy miasta czy codzienna walka o byt mogły stać się sposobem opowiadania o całym społeczeństwie. Gierymskiego i pisarzy realistycznych łączy więc zainteresowanie nie wyidealizowanym światem, lecz konkretną, obserwowaną rzeczywistością.

Najpierw określ, jaką rzeczywistość przedstawia Gierymski – pokaż codzienność miasta, zwykłych mieszkańców i brak idealizacji. Następnie porównaj obraz z literaturą. Nie ograniczaj się do wymienienia Lalki czy utworów Konopnickiej. Wskaż konkretny wspólny motyw i pokaż, jak realizuje go malarz, a jak pisarz.

Zauważ również, że polecenie wymaga wypowiedzi trwającej 10–15 minut. Rozwiązanie powinno więc prowadzić do rozbudowanej odpowiedzi: od analizy obrazu, przez dwa konteksty literackie, po porównanie i wnioski.