Język polski. Klasa 2. Część 2. Podręcznik - rozwiązania i odpowiedzi

Zadanie 5a - strona 232

Twoim zdaniem jest przedstawienie trzech argumentów potwierdzających, że:
a) W Lalce Bolesława Prusa znajdują odzwierciedlenie hasła programowe polskiego pozytywizmu.
b) Twoim zdaniem jest przedstawienie trzech argumentów potwierdzających, że literatura realistyczna pozwala zdobywać wiedzę o naturze człowieka.
c) Twoim zdaniem jest przedstawienie trzech argumentów potwierdzających, że powieści historyczne Sienkiewicza służyły podtrzymywaniu Polaków na duchu po klęsce powstania styczniowego.
d) Twoim zdaniem jest przedstawienie trzech argumentów potwierdzających, że literatura XIX wieku ukazuje różnorodne obrazy miasta.

a) Zwróć uwagę na trzy ważne idee pozytywistyczne:

1.Praca organiczna – można podać przykład działalności gospodarczej Wokulskiego. Bohater rozwija handel i dostrzega znaczenie ekonomicznego rozwoju społeczeństwa.

2.Praca u podstaw – warto przywołać pomoc Wokulskiego udzielaną ludziom znajdującym się w trudnej sytuacji, np. Wysockiemu czy Mariannie. Bohater nie ogranicza się do dostrzegania biedy, lecz próbuje stworzyć potrzebującym możliwość poprawy warunków życia.

3.Kult nauki i postępu – można wykorzystać postacie Ochockiego i Geista. Obaj reprezentują przekonanie, że rozwój nauki i wynalazczości może prowadzić do rzeczywistego postępu.

Warto podkreślić, że Prus nie przedstawia programu pozytywistycznego bezkrytycznie. Pokazuje również trudności z jego realizacją w podzielonym i mało aktywnym społeczeństwie.

b) Możesz wykorzystać trzy różne utwory i trzy różne obserwacje dotyczące człowieka:

1.Lalka – zwróć uwagę na Wokulskiego i konflikt rozumu z uczuciem. Jego historia pokazuje, że człowiek nie zawsze postępuje zgodnie z racjonalnie rozumianym własnym interesem.

2.Pani Bovary – można wykorzystać Emmę jako przykład ludzkiego nienasycenia i skłonności do idealizowania rzeczywistości. Kolejne próby realizacji marzeń nie dają jej trwałego szczęścia.

3.Zbrodnia i kara – warto przywołać Raskolnikowa. Jego losy pokazują konflikt między stworzoną przez człowieka teorią a sumieniem i emocjami. Bohater przekonuje się, że nie potrafi podporządkować własnej psychiki abstrakcyjnej koncepcji.

Warto podkreślić, że realiści interesują się nie tylko działaniami człowieka, lecz także ich motywacjami i konsekwencjami.

c) Zwróć uwagę na funkcję „pokrzepienia serc”:

1.Można przywołać Potop i obronę Jasnej Góry. Wspólnota znajdująca się w bardzo trudnej sytuacji potrafi skutecznie przeciwstawić się najeźdźcy.

2.Warto wykorzystać przemianę Andrzeja Kmicica. Bohater odzyskuje dobre imię poprzez służbę ojczyźnie. Jego historia pokazuje możliwość naprawienia błędów i odzyskania utraconego honoru.

3.Można zwrócić uwagę na sposób konstruowania historii w Trylogii: po okresach klęsk i zagrożeń przychodzą zwycięstwa. Sienkiewicz przypominał czytelnikom czasy dawnej potęgi Rzeczypospolitej i wzmacniał wiarę w możliwość odrodzenia wspólnoty.

d) Warto podkreślić kontekst historyczny powstania Trylogii – literatura historyczna pozwalała mówić o patriotyzmie i wspólnocie w sytuacji, gdy Polska pozostawała pod zaborami.

Możesz zestawić trzy różne obrazy miasta:

Warszawa w Lalce – zwróć uwagę na kontrasty społeczne. Eleganckie przestrzenie arystokracji sąsiadują z nędzą Powiśla. Miasto staje się obrazem podzielonego społeczeństwa.

Petersburg w Zbrodni i karze – warto podkreślić ciasnotę, tłok, biedę i duszną atmosferę miasta. Przestrzeń współtworzy nastrój powieści i odpowiada psychicznemu stanowi Raskolnikowa.

Paryż w Lalce – można wskazać jego odmienność od Warszawy. Wokulski dostrzega miasto nowoczesne, rozwijające się dzięki pracy, nauce i przemyślanej organizacji.

W podsumowaniu warto zauważyć, że miasto może pełnić różne funkcje: być panoramą społeczeństwa, przestrzenią nędzy i alienacji albo symbolem cywilizacyjnego postępu.

a) Polecenie wymaga przytoczenia trzech argumentów i poparcia każdego z nich przykładem. Wskaż więc konkretne hasło pozytywistyczne, a następnie pokaż jego realizację w Lalce. Zauważ, że samo wymienienie pracy organicznej, pracy u podstaw i kultu nauki nie wystarczy – trzeba powiązać je z działaniami Wokulskiego, Ochockiego lub Geista. Podkreśl również, że „artystyczne odzwierciedlenie” programu pozytywizmu nie oznacza jego prostego propagowania: Prus pokazuje zarówno jego wartość, jak i problemy z wprowadzeniem go w życie.

b) Zwróć uwagę na sformułowanie „źródłem wiedzy o naturze ludzkiej”. Każdy argument powinien więc prowadzić do określonego wniosku dotyczącego człowieka. Nie wystarczy opowiedzieć losów Wokulskiego, Emmy czy Raskolnikowa. Wskaż, jaką prawidłowość dotyczącą ludzkiej natury można dzięki nim dostrzec. Warto zróżnicować argumenty: Lalka może pokazywać konflikt rozumu i uczuć, Pani Bovary – nienasycenie ludzkich pragnień, a Zbrodnia i kara – znaczenie sumienia i ograniczenia czysto racjonalnych teorii człowieka.

c) Wskaż związek między sposobem przedstawienia historii przez Sienkiewicza a sytuacją Polaków w XIX wieku. Nie wystarczy opisać obrony Jasnej Góry czy przemiany Kmicica – należy wyjaśnić, dlaczego takie historie mogły podtrzymywać czytelników na duchu. Zauważ schemat przechodzenia od zagrożenia i klęski do mobilizacji oraz zwycięstwa. Podkreśl, że przypominanie dawnych sukcesów Rzeczypospolitej mogło wzmacniać poczucie wspólnoty, dumę narodową i nadzieję na odzyskanie niepodległości.

d) Zwróć uwagę na słowo „różne” – zadanie wymaga pokazania odmiennych sposobów kreowania przestrzeni miejskiej. Wskaż więc nie tylko trzy miasta, ale przede wszystkim trzy różne ich obrazy i funkcje. Możesz porównać Warszawę jako przestrzeń społecznych kontrastów, Petersburg jako miasto przytłaczające człowieka oraz Paryż jako symbol nowoczesności i rozwoju. Podkreśl, że w literaturze realistycznej miasto nie jest wyłącznie miejscem akcji – może charakteryzować społeczeństwo, wpływać na bohatera i wyrażać ocenę współczesnej cywilizacji.