Zadanie
Trzeba zestawić kilka poznanych w rozdziale utworów i pokazać, że literatura przedstawia różne odpowiedzi na pytanie o to, co kieruje człowiekiem i jaka jest jego natura.
Rozwiązanie
Literatura drugiej połowy XIX wieku i omawiane wraz z nią późniejsze utwory pokazują naturę człowieka jako złożoną i trudną do jednoznacznego zdefiniowania. Poszczególni twórcy zwracają uwagę na inne mechanizmy ludzkiego postępowania.
W Lalce Bolesława Prusa pojawia się wizja człowieka jako istoty, której wolność jest ograniczona. Rzecki, obserwując mechaniczne zabawki, dostrzega w nich podobieństwo do ludzi. Człowiek może uważać się za całkowicie samodzielnego, choć w rzeczywistości kierują nim uczucia, pieniądze, ambicje, konwenanse społeczne czy okoliczności.
Gustaw Flaubert w Pani Bovary przedstawia człowieka jako istotę nienasyconą. Emma nie potrafi zaakceptować rzeczywistości, ponieważ nieustannie porównuje ją ze swoimi wyobrażeniami. Osiągnięcie jednego celu nie daje jej trwałego szczęścia, lecz prowadzi do pojawienia się kolejnego pragnienia.
W Zbrodni i karze Fiodor Dostojewski ukazuje człowieka jako istotę wewnętrznie sprzeczną. Raskolnikow próbuje podporządkować życie racjonalnej teorii, ale po dokonaniu zbrodni przekonuje się, że nie potrafi uwolnić się od sumienia, emocji i potrzeby więzi z innymi.
Wisława Szymborska w Cebuli eksponuje natomiast niejednorodność człowieka. W przeciwieństwie do doskonale regularnej cebuli człowiek jest skomplikowany, pełen sprzeczności i niedoskonały. Właśnie ta niedoskonałość okazuje się jednak ważnym elementem człowieczeństwa.
Zbigniew Herbert w wierszu Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz pokazuje człowieka jako istotę funkcjonującą między naturą a kulturą. Pan Cogito jest wykształcony i świadomy kultury, ale jednocześnie pozostaje częścią biologicznego „łańcucha gatunków” i nosi w sobie dziedzictwo wcześniejszych pokoleń.
Przywołane utwory prowadzą więc do różnych koncepcji natury ludzkiej: człowiek może być postrzegany jako istota ograniczona przez zewnętrzne mechanizmy, nienasycona, wewnętrznie sprzeczna, niedoskonała oraz ukształtowana jednocześnie przez naturę i kulturę. Wspólne dla tych wizji jest przekonanie, że człowieka nie da się sprowadzić do jednej prostej zasady.
Wyjaśnienie
Wskaż kilka utworów i przy każdym sformułuj inną odpowiedź na pytanie o naturę człowieka. Zauważ różnice między Prusem, Flaubertem, Dostojewskim, Szymborską i Herbertem. Podkreśl na końcu wspólny wniosek: literatura przedstawia człowieka jako istotę złożoną, której zachowanie wynika z działania wielu różnych, często sprzecznych sił.
Język polski - wybrane pytania
REKLAMA
Zadania z tego działu
II. Pozytywizm
132
1. Wstępnie o epoce
132
2. Pozytywistyczny etos pracy
139
3. Najwięksi powieściopisarze epoki
146
4. Co odbija się w zwierciadle Lalki
162
5. Oblicza poezji czasów realizmu
180
6. Pozytywiści o powstaniu styczniowym
186
7. Eliza Orzeszkowa Gloria victis
191
8. Kostium historyczny w noweli pozytywisty
195
9. Arcydzieło czy kicz? Ku pokrzepieniu serc…
199
10. Przypomnij sobie lekturę ze szkoły podstawowej – Adam Mickiewicz Pan Tadeusz
209
11. Fiodor Dostojewski – mistrz realistycznej prozy psychologicznej
212
12. Pisarze o naturze człowieka
222
Podsumowanie przed sprawdzianem
227
Piszemy samodzielnie. Wypowiedź argumentacyjna
231