W tym zadaniu przeanalizuj cechy charakterystyczne twórczości takich twórców jak Arystoteles, Horacy, Jan Kochanowski, Adam Mickiewicz oraz Paul Verlaine. Napisz, co zauważyłeś, zwróć szczególną uwagę na funkcję utworu, a także na zasady, według których pisali poszczególni twórcy oraz jaki wpływ wywiera dzieło na odbiorcę.
Koncepcje tworzenia sztuki według:
Arystotelesa – sztuka to naśladownictwo (tzw. mimesis), ponadto rolą sztuki jest wzbudzenie w widzu szoku, trwogi, co tym samym prowadzi do oczyszczenia, wyzbycia się doznanych uczuć, czyli doświadczenia tzw. katharsis (gr. Oczyszczenie);
Horacego – sztuka jest rzemiosłem, dlatego wykorzystując talent, trzeba szlifować swoje umiejętności, funkcją poezji jest upamiętnienie twórczości artysty, daje mu nieśmiertelność, Horacy zakładał, iż sztuka wymaga przestrzegania określonych zasad – stosowanie umiaru, zgodnie z zasadą „złotego środka” – niepopadania w skrajności;
Jana Kochanowskiego – zgodnie z humanizmem, który dominował w epoce renesansu, w której tworzył Jan Kochanowski to człowiek stanowi centrum, dlatego też wątek jednostki ludzkiej podejmowany jest w utworach renesansowego poety, poezja pełni funkcję poznawczą, dydaktyczną, ale też jej zadaniem jest wywoływać emocje w odbiorcy (ma radować i wzruszać), sztuka opiera się na antycznych wzorcach, stosuje się więc do starożytnych reguł tworzenia;
Adama Mickiewicza – poeta powinien tworzyć w służbie narodu, określany był wieszczem, przywódcą duchowym, sztuka ma przeciwstawiać się oświeceniowym założeniom, to co można dostrzec w dziełach romantycznego poety to przede wszystkim nadrzędna rola uczuć wobec rozumu, empirii, mistycyzm, patriotyzm, irracjonalność (wiara w sny i widzenia), poeta staje po stronie ludu, utożsamia się z nim, bliższe mu są ludowość, natura niż oświeceniowe idee, poezja ma moc sprawczą – motywuje do działania, zachęca do buntu, realizacji narodowych postulatów wolnościowych.
Paula Verlaine’a – sztuka nie dostosowuje się do funkcjonujących zasad, odrzuca tradycyjne koncepcje tworzenia, dzieło powinno stanowić dla czytelnika wyzwanie intelektualne, ma wywoływać emocje, zmuszać do refleksji.
Założenia dotyczące tworzenia różnią się w zależności od okresu, który przypadał na lata życia danego pisarza. Zgodnie z epokami można scharakteryzować zasady, jakie stosowali w swoich dziełach wymienieni artyści.
Starożytność:
Arystoteles – sztuka naśladuje rzeczywistość (mimesis), ma przynosić oczyszczenie, wyzwalać z uczuć (katharsis);
Horacy – sztuka stanowi „pomnik” poety, zapewnia mu sławę i nieśmiertelność;
Renesans:
Jan Kochanowski – sztuka opiera się na antycznych wzorcach, opisuje człowieka i wszystko, co z nim związane, poeta doctus (poeta to człowiek wszechstronnie wykształcony, człowiek renesansowy);
Romantyzm:
Adam Mickiewicz – sztuka służy celom narodowym, poeta to wieszcz, przewodnik duchowy narodu, staje po stronie ludu, uczucia i wiara to wartości, które są nadrzędne wobec rozumu (oświecenie);
Modernizm:
Paul Verlaine – sztuka nie jest ograniczona zasadami, sprzeciwia się tradycyjnym koncepcjom, służy wywoływaniu refleksji w odbiorcy, skłania do odczytywania nowych sensów w utworze.
Zadanie zagadnienie 9.
141Ćwiczenie ćwiczenie 5.
158