W tym zadaniu musisz porównać scenę V aktu 2 Wesela (rozmowa Marysi z Widmem) z balladą Romantyczność Mickiewicza. Napisz, jakie różnice dostrzegasz i zastanów się, z czego one mogą wynikać. Weź pod uwagę datę powstania obu utworów.
Sytuacja liryczna podczas rozmowy Marysi z Widmem oraz ta przedstawiona w balladzie Romantyczność są do siebie bardzo podobne – rozdzieleni przez śmierć kochankowie spotykają się ponownie, nie do końca w rzeczywistości. Jednak cel obu utworów jest inny. W balladzie, stanowiącej jeden z manifestów polskiego romantyzmu, Mickiewicz ukazuje piękno i wieczność uczucia, dostrzegane przez prostych ludzi, ale odrzucane przez starca jako mało racjonalne. Starzec stanowi symbol przedstawicieli oświecenia, skupionych na empirycznym poznaniu, a nie na emocjach. Mickiewicz krytykuje takie podejście, poprzez słynne słowa podmiotu lirycznego Czucie i wiara silniej mówi do mnie/ niż mędrca szkiełko i oko. Taki cel wpływa na sposób, w jaki Mickiewicz przedstawia sytuację liryczną. Opuszczona dziewczyna chce dołączyć do kochanka, po jego śmierci czuje się opuszczona i niezrozumiana przez społeczeństwo. Jest szczęśliwa tylko w nocy, kiedy może w snach spotkać zmarłego chłopaka. Jej postawa jest zrozumiała i budząca współczucie zarówno dla podmiotu lirycznego, jak i dla gawiedzi.
Cel Wyspiańskiego jest inny niż Mickiewicza. Z jednej strony nawiązuje do prawdziwej historii miłosnej siostry panny młodej (Marysi) i zmarłego malarza Ludwika de Laveaux. Wykorzystuje ją, aby poddać reinterpretacji mit romantycznej miłości, współtworzony między innymi przez Mickiewicza. Sytuacja, a także niektóre sformułowania wprost nawiązują do romantycznej ballady. Jednak wymowa jest inna – Marysia początkowo cieszy się z widoku kochanka, którego los był dla niej nieznany. Chce nawet, aby został na weselu (Som to twoi przyjaciele/ ostań chwilę). Wspomina dawne lata i myśli o weselu, które mogłaby mieć. Jednak zimny, trupi dotyk Widma odstrasza ją od niego – przerażona odpycha jego ręce (Precz, nie sięgaj lic.). Mimo że jej życie nie jest tak romantyczne, jak w czasach znajomości z Widmem (chłopski mąż, dzieci, rutyna), Marysia wybiera je zamiast zimnego, trupiego, nawet jeśli pełnego miłości, dotyku. W ten sposób Wyspiański prowadzi polemikę z Mickiewiczem i innymi twórcami z jego pokolenia, dla których miłość była najwyższą wartością, i mogła zdarzyć się tylko raz i na zawsze. Z Wesela wyłania się inna propozycja – lepiej żyć niż gonić za duchami przeszłości. Idee i emocje mogą być porywające, jednak warto pamiętać o rzeczywistości, o tym szkiełku i oku.
Ballada Romantyczność to jedno ze sztandarowych dzieł epoki romantyzmu. Mickiewicz, poprzez opowieść o pogrążonej w żałobie, zakochanej dziewczynie, przedstawia główne postulaty tego nurtu, przede wszystkim sprzeciw wobec pokolenia szkiełka i oka – czyli twórców epoki oświecenia.
Zadanie zagadnienie 9.
141Ćwiczenie ćwiczenie 5.
158