W tym zadaniu musisz zastanowić się nad rolą elementów tragicznych w Moralności pani Dulskiej. Pamiętaj, aby odwołać się do fragmentu listu Zapolskiej: Chciałam w tej tragifarsie kołtuńskiej dać obraz podłości burżuazyjnej. Gdy ta dziewczynka [Mela] na końcu woła: „mnie się zdaje, że tu kogoś zamordowali” – to jest to właśnie. Zamordowano tu duszę ludzką. Zwróć Pan na to uwagę. Pan to odczuje! Pan to zrozumie!
Elementy tragiczne w dramacie służą ukazaniu, jak przerażające i okrutne mogą być skutki postępowania zgodnie z mieszczańskim kodeksem wartości oraz chęci uniknięcia skandalu za wszelką cenę. Zapolska w swoim liście stwierdza, że mieszkaniu Dulskich zamordowano ludzką duszę. Słowa te skłaniają do zastanowienia się nad skutkami decyzji Dulskiej w odniesieniu do wszystkich uczestników zdarzenia. Tą zabitą duszą może być dusza Hanki, która została przez Dulską oraz jej syna wykorzystana, a potem upokorzona. Hanka kilka razy powtarza, że prosiła o zwolnienie ze służby – jednak pragnąca zatrzymać Zbyszka w domu matka nie chciała spełnić jej prośby, zabijając w Hance nadzieję na ucieczkę z niekomfortowej sytuacji oraz uniemożliwiając jej zachowanie godności. Jednak nie tylko dusza Hanki została zniszczona. Poprzez swój stosunek do służącej wszyscy członkowie rodziny, poza Melą, zabili swoją własną duszę – Dulska poprzez zmuszenie dziewczyny do opuszczenia domu, Juliasiewiczowa przez pomoc w tym procederze, Zbyszko poprzez wyrażenie zgody na odprawienie ciężarnej narzeczonej, a Felicjan poprzez kolejną ucieczkę przed decyzją. Nawet Hesia, córka Dulskich, nadwyręża swoją duszę – naśmiewając się z Hanki i nazywając ją „tym”. Poprzez tragizm Zapolska ukazała więc destrukcyjny wpływ „kołtuńskiej moralności” – na całe społeczeństwo, w tym na wspomnianych „kołtunów”.
Tragizm to takie cechy lub wydarzenia, które prowadzą do nieszczęścia. Tragifarsa charakteryzuje się przenikaniem elementów tragicznych i komediowych.
Zadanie zagadnienie 9.
141Ćwiczenie ćwiczenie 5.
158