W tym zadaniu musisz się przygotować do dyskusji na temat „osób dramatu” w Weselu Wyspiańskiego. Zastanów się, kim są i jak można je interpretować.
Przykładowe wątki do poruszenia w dyskusji:
Osoby dramatu jako wyraz indywidualnych bolączek bohaterów, którym się ukazują – cynizmu i poczucia niemocy Dziennikarza (Stańczyk, idol jego ugrupowania, wprost mu je zarzuca), artystycznych rozterek poety, dotyczących jego roli w społeczeństwie oraz porównań do artystów romantycznych (Rycerz pyta Wiesz ty, czym ty mogłeś być? Sugerując, że ma on wystarczająco talentu, aby być kolejnym wieszczem), problemów Pana Młodego z własną, szlachecką tożsamością i wynikającym z niej trudnym dziedzictwem (Hetman symbolizuje najgorsze strony szlacheckiej historii), wyrzutów sumienia Dziada (Upiór – Jakub Szela przypomina mu o zbrodniach popełnionych podczas rabacji galicyjskiej), żalu Marysi za utraconą miłością (ukazuje się jej Widmo zmarłego kochanka).
Osoby dramatu jako próba diagnozy sytuacji społecznej i politycznej współczesnych Wyspiańskiemu Polaków – z jednej strony elity polityczne przeżarte cynizmem i niemocą (rozmowa Stańczyka z Dziennikarzem), artyści, którzy zapomnieli o swojej misji wobec ojczyzny (scena Poety i Rycerza) oraz konflikty pomiędzy grupami społecznymi (uprzedzenia szlachty ukazane przez Hetmana, powierzchowna chłopomania inteligencji, lata wykorzystywania ludności wiejskiej przez posiadaczy ziemskich oraz chłopi obarczeni zbrodnią rzezi galicyjskiej i skupieni na własnym interesie), ale z drugiej strony wciąż tląca się nadzieja na niepodległość, pojawiające się resztki woli walki (odwiedziny Wernyhory, zwiastuna wolności).
Osoby dramatu jako krytyka polskiego społeczeństwa. Poprzez postać Stańczyka Wyspiański krytykuje konserwatywne elity polityczne, pozbawione kręgosłupa i silnej woli. Są one przedstawione jako na pozór patriotyczne, ale w istocie skupione na swoim własnym powodzeniu – Stańczyk wprost mówi do Dziennikarza – ale znać z Acana mowy, / że jest – tak przeciętnie – zdrowy; / jutro humor się naprawi. Podczas spotkania Poety z Rycerzem Wyspiański krytykuje swoje własne środowisko, młodopolskich artystów, pretensjonalnych i udręczonych, ale w istocie oderwanych od ważnych, narodowych kwestii. Słowa Rycerze, jego wezwanie do walki piórem wywołują co prawda w Poecie jakieś refleksje, jednak w późniejszych scenach powraca on do swojej własnej, egzaltowanej, pozy. Wyspiański prezentuje swoje artystyczne pokolenie jako lekkoduchów o wielkim, nieodpowiednio wykorzystanym potencjale. Poprzez postaci Hetmana i Upiora autor krytykuje poszczególne grupy społeczne. Szlachtę/ inteligencję za arogancję, butę, chciwość, przekonanie o własnej wyższości i powierzchowną, skupioną na artefaktach i ozdobach chłopomanię. Chłopów natomiast za egoizm, chciwość, lęk przed zmierzeniem się z trudnym dziedzictwem rabacji galicyjskiej, skupienie na zabawie i codziennym życiu, brak zainteresowania sprawą narodową. Także Wernyhora stanowi pretekst do krytyki polskiego społeczeństwa, które nie jest w stanie wykorzystać kolejnych szans na osiągnięcie wolności, pokonywane w przedbiegach przez własne słabości: wygodę, chciwość, lekkomyślność, brak porozumienia.
Widmo jako polemika z romantyzmem. Scena rozmowy Widma z Marysią pełni inną funkcję niż pozostałe spotkania z osobami dramatu. Wyspiański wykorzystuje ją przede wszystkim do polemiki z romantycznymi ideami, takimi jak miłość silniejsza niż śmierć, prymat uczuć nad rozumem. Jego krytyczne spojrzenie (Marysia wcale nie chce odejść wraz z zimnym Widmem, mimo odczuwanej miłości woli życie). Takie rewizjonistyczne podejście do romantyzmu może mieć znaczenie także w kontekście idei niepodległościowej – Wyspiański wskazuje, że piękne idee tamtego pokolenia były niemożliwe do zrealizowania, a osamotnieni, buntujący się przeciwko społeczeństwu bohaterowie nie są w stanie osiągnąć swego celu – wolnej Polski (tak jak rozdzieleni kochankowie nie mogą się już połączyć). Aby wywalczyć niepodległość, konieczne jest wspólne, przemyślane działanie.
Chochoł, czyli obudzona przez Państwa młodych osłonka na różę jako wieloznaczny symbol. Z jednej strony chochoł może symbolizować ukrytą nadzieję – uśpioną różę jak uśpione serce narodu. W takim przypadku jego obudzenie przez Państwa Młodych z inicjatywy Poety i Racheli powinno być pozytywnym znakiem. Dlatego Chochoł przysyła na wesele inne zjawy, które mają pomóc w walce o wolność. Jednak goście weselni, w szerzej wszyscy Polacy, nie są gotowi na niepodległość, ponieważ nie mają odwagi o nią walczyć. Chochoł staje się symbolem ich marazmu i niemocy, zsyłając na bronowicką chatę senny, niekończący się chocholi taniec.
„Osoby dramatu” w Weselu to zjawy, nierealistyczne postaci historyczne lub legendarne, które ukazują się postaciom. Są to: Stańczyk, Rycerz, Hetman, Upiór, Wernyhora, Widmo i Chochoł.
Zadanie zagadnienie 9.
141Ćwiczenie ćwiczenie 5.
158