W tym zadaniu musisz opisać sposób krytyki polskiej szlachty i podać przykłady utworów, w których została ona opisana podobnie. Napisz, jaki jest cel tej krytyki.
Opowiadanie Rozdzióbią nas kruki, wrony... powstało już po zakończeniu zrywu, w latach 90. XIX wieku. Jest więc ono krytycznym spojrzeniem, uwzględniającym klęskę powstania i jej przyczyny. Poprzez monolog bohatera, wypowiadany przed śmiercią, Żeromski krytykuje skłonność szlachty to wikłania się w wewnętrzne spory. Sama konstrukcja postaci Winrycha jako jednego z ostatnich walczących powstańców, stanowi krytykę tego szlacheckiego zrywu, który zakończył się, gdy pojawiły się przeszkody. Nie tylko Żeromski odważył się krytykować polską szlachtę. Negatywny wydźwięk ma również scena z Dziadów cz. III Mickiewicza, w której zaprezentowano salon warszawski. Tam również szlachta, elita kraju, skupiona jest bardziej na swoich interesach niż na narodzie, i pozbawiona woli walki. Innym przykładem jest Lalka Bolesława Prusa, w której Łęccy, bankrutujący magnaci, zostali przedstawieni jako interesowni i oderwani od rzeczywistości, bez ambicji wykorzystania swoich wpływów do zmiany niekorzystnej dla wielu sytuacji społecznej. Także we wcześniejszych stuleciach pojawiały się teksty krytykujące tę grupę społeczną, na przykład Pieśń o spustoszeniu Podola Jana Kochanowskiego, w której podmiot liryczny wypomina Polakom ich skłonność do skupienia na własnych interesach, opieszałość i brak patriotyzmu.
Celem takich krytycznych obrazów polskiej szlachty była z jednej strony chęć rozliczenia tej grupy społecznej z wielu win, jakie popełnili na szkodę ojczyzny, ale także próba analizy narodowych upadków i chęć wyciągnięcia wniosków na przyszłość. Ta zajadła krytyka miała zmobilizować szlachtę do zmiany zachowania.
Powstanie styczniowe było przede wszystkim zrywem szlacheckim. Próby włączenia do walki innych warstw społecznych nie były skuteczne z uwagi na silne konflikty społeczne i sprzeczne interesy klas, zwłaszcza bogatej szlachty i chłopstwa.
Zadanie zagadnienie 9.
141Ćwiczenie ćwiczenie 5.
158