W tym zadaniu musisz przygotować wypowiedź ustną dotyczącą tragizmu powstańców śląskich. Odwołaj się do Rozdzióbią nas kruki, wrony... Żeromskiego, Patrolu powstańczego Gierymowskiego oraz Rannego powstańca Witkiewicza.
Powstanie styczniowe miało inny charakter niż wcześniejsze powstanie listopadowe. Walki przybrały kształt partyzancki, w związku z czym powstańcy spędzali wiele miesięcy, a nawet lat, ukrywając się w lasach, z dala od rodziny. Często nie wiedząc, co dzieje się z innymi oddziałami i czy zryw ma jeszcze szanse na wygraną. Z dala od codzienności powstańców toczyły się polityczne spory między wywodzącymi się głównie ze szlachty i magnaterii politykami. Był to zryw, który stanowił ostatnie tchnienie romantycznej narodowej legendy, stanowiąc przy tym bolesną ilustrację jej wad. Tragizm samotnych, obdartych z heroizmu wojowników był przedmiotem wielu tekstów kultury, stanowiących próbę zrozumienia trudnej przeszłości.
Brutalnym przykładem okrucieństwa, z którym musieli radzić sobie powstańcy, jest postać Winrycha w opowiadaniu Rozdzióbią nas kruki, wrony... Poprzez opis jego śmierci, pełen brutalnych i naturalistycznych detali, pisarz pokazuje uniwersalną prawdę o losie ostatnich żołnierzy – zagubionych w nieprzyjaznym, zimnym krajobrazie, opuszczonych przez towarzyszy broni. Istotnym elementem tragizmu Winrycha jest właśnie jego samotność – z dala od rodziny, porzuciwszy nawet prawdziwe nazwisko, pozbawiony wsparcia ze strony skłóconej powstańczej elity, ginie sam na błotnistej drodze, a jedynym stworzeniem, które cierpi z tego powodu, jest koń.
Podobną realistyczną strategię przyjął Stanisław Witkiewicz w obrazie Ranny powstaniec. Ukazuje on scenę we wsi, która rozgrywa się podczas wizyty powstańców. Jeden z nich jest ciężko ranny. Surowa, zimna kolorystyka oraz ukryte, przeciętne twarze podkreślają dramatyzm, ale też powszechność sytuacji. Jednak w tym utworze powstańcy nie są jeszcze osamotnieni w swoje walce – wsparcia udzielają im chłopi. Jako że dzieło powstało lata po zakończeniu zrywu, może to być aluzja do jego późniejszych losów – wyraz żalu, że nie udało się zaangażować całego społeczeństwa.
Inny aspekt tragedii powstańców ukazuje w obrazie Patrol powstańczy Maksymilian Gierymski. Przedstawia on scenę rozgrywającą się na opuszczonej, piaszczystej drodze. Grupa powstańców, widocznie zagubionych, prosi o pomoc, być może we wskazaniu drogi, wędrującego, ubogiego mężczyznę. Twarze żołnierzy są pełne niepokoju, nerwowo rozglądają się dookoła. Ich konsternacja może stanowić symboliczne nawiązanie do losów powstania, przede wszystkim do braku strategii, która nadałaby pełnym zapału młodzieńcom kierunek działania.
Powstańcy styczniowi, jak ukazałam/-em w powyższych przykładach, wiedli życie pełne tragizmu. Wynikał on z jednej strony z ich brutalnej codzienności (ukrywania się, narażenia na śmierć i rany, utraty przyjaciół), ale także z chaotycznego zarządzania zrywem i z dezorientacji, wywołanej konfliktami w kręgach władzy.
Przygotowując wypowiedź ustną, pamiętaj o zachowaniu struktury – rozpoczęcie, rozwinięcie, zakończenie. Odnieś się do wskazanych tekstów kultury i podaj argumenty związane z każdym z nich.
Zadanie zagadnienie 9.
141Ćwiczenie ćwiczenie 5.
158