Marek Edelman nie chce mówić o bohaterstwie powstańców w sposób podniosły, ponieważ uważa, że taka opowieść mogłaby zafałszować prawdę o ich sytuacji. Powstańcy z getta nie walczyli dlatego, że wierzyli w zwycięstwo. Byli świadomi, że są skazani na śmierć, a walka dawała im jedynie możliwość wyboru sposobu umierania. Edelman odrzuca więc legendę, która zamienia realnych, przestraszonych i osamotnionych ludzi w pomnikowe postacie. Dla niego ważniejsza jest prawda o konkretnym doświadczeniu niż piękne słowa o heroizmie. Edelman uważa też, że sam nie nadaje się na bohatera, ponieważ nie pasuje do tradycyjnego wzoru bohaterskiej postaci. Nie mówi o sobie z dumą, nie buduje własnej legendy i nie przedstawia swoich decyzji jako wyjątkowych czynów. Przeciwnie, podkreśla zwyczajność, przypadkowość i dramatyczny przymus sytuacji. Po wojnie również nie wybiera roli symbolu, lecz lekarza, który dalej próbuje ratować życie. Jego postawa pokazuje, że bohaterstwo może polegać nie na efektownej walce, ale na odpowiedzialności, pamięci i trwaniu przy człowieku. Świat zwykle uznaje za bohatera kogoś, kto działa odważnie w sytuacji zagrożenia, poświęca własne bezpieczeństwo dla innych lub dla ważnej sprawy, zachowuje godność i podejmuje decyzję przekraczającą zwykły interes osobisty. Często potrzebne jest też świadectwo innych ludzi, opowieść, która nada czynowi znaczenie, oraz zgodność z wartościami uznawanymi w danej epoce. Bohaterem zostaje więc nie tylko ten, kto dokonał odważnego czynu, ale także ten, którego wspólnota potrafi w ten sposób odczytać i zapamiętać. Moim zdaniem warunki uznania kogoś za bohatera są historycznie zmienne. Dawniej częściej podkreślano śmierć w walce, rycerską odwagę, poświęcenie za ojczyznę i gotowość do ofiary. Współcześnie coraz mocniej dostrzega się także inne formy bohaterstwa: ratowanie życia, sprzeciw wobec przemocy, pomoc słabszym, cywilną odwagę i obronę prawdy. Zdążyć przed Panem Bogiem pokazuje właśnie taką zmianę myślenia. Edelman nie potrzebuje pomnikowej legendy, aby jego postawa była moralnie ważna. Jego niechęć do słowa „bohater” nie pomniejsza powstania, ale pozwala zobaczyć je bardziej uczciwie, a więc jako dramat ludzi, którzy w sytuacji całkowitego osaczenia próbowali ocalić godność.
1. Zauważ, że Edelman unika patosu, ponieważ chce mówić o powstaniu prawdziwie, bez upiększania i tworzenia legendy.
2. Wyjaśnij, że powstańcy nie walczyli z nadzieją na zwycięstwo, lecz po to, aby samodzielnie wybrać sposób umierania.
3. Dostrzeż, że Edelman nie uważa się za bohatera, bo podkreśla zwyczajność ludzi i przypadkowość sytuacji, a nie własną wyjątkowość.
4. Sformułuj cechy bohatera: odwaga, poświęcenie, działanie w imię wartości, gotowość do ryzyka i zachowanie godności.
5. Podkreśl, że opinia świata potrzebuje także opowieści i pamięci, które nadają danemu czynowi rangę bohaterstwa.
6. Wyjaśnij, że warunki bohaterstwa zmieniają się historycznie: dawniej ceniono głównie walkę i śmierć za ojczyznę, dziś także ratowanie życia, odpowiedzialność i moralny sprzeciw.