Wiersz Ballady i romanse ma kompozycję wyraźnie uporządkowaną. Zaczyna się cytatem z Romantyczności Adama Mickiewicza: „Słuchaj dzieweczko! Ona nie słucha…”. Ten początek od razu wprowadza nawiązanie do romantycznej ballady, ale Broniewski szybko zmienia jej sens. Zamiast zwykłego miasteczka pojawia się miejsce zniszczone przez wojnę: „Nie ma miasteczka, nie ma żywego ducha”. W pierwszej części poznajemy Ryfkę, trzynastoletnie żydowskie dziecko biegające po gruzach. Kolejne części wiersza są zbudowane na zasadzie powtarzania scen przejazdu. Najpierw przejeżdżają Niemcy w tanku, później znajomy z Lubartowa, następnie chłop, baba i wielu innych ludzi. Każda scena pokazuje spotkanie Ryfki z kimś, kto ją zauważa, dziwi się jej albo daje jej coś drobnego. Powtarza się czasownik „przejeżdżał”/ „przejeżdżali”, co tworzy rytm opowieści i pokazuje, że ludzie pojawiają się obok dziecka tylko na chwilę. Nikt naprawdę nie zatrzymuje się przy jej tragedii. Następna część wprowadza postać Pana Jezusa prowadzonego na męki przez SS-manów. To najważniejsze przesunięcie kompozycyjne: historia Ryfki zostaje zestawiona z męką Chrystusa. Dziewczynka i Jezus zostają postawieni obok siebie jako niewinne ofiary przemocy. W tej części pojawia się także wyrok śmierci, wypowiedziany przez oprawców, oraz motyw winy przypisanej ofiarom. Zakończenie przynosi egzekucję i powrót do cytatu z Mickiewicza: „Słuchaj, dzieweczko!… Ona nie słucha…”. Dzięki temu utwór ma klamrę kompozycyjną. Początkowe słowa wracają na końcu, ale po całej historii brzmią już inaczej. Nie oznaczają romantycznego uniesienia ani kontaktu z zaświatami, lecz śmierć dziecka. Kompozycja prowadzi więc od nawiązania do romantycznej ballady, przez sceny wojennego osamotnienia Ryfki, aż do tragicznego finału. Powtarzające się elementy to: cytat z Romantyczności, motyw dziewczynki, ruiny miasteczka, czasownik „przejeżdżał”, kolejne spotkania Ryfki z ludźmi oraz kontrast między dziecięcą niewinnością a przemocą wojny. Zasadą porządkującą wiersz jest stopniowanie tragedii: od obrazu samotnego dziecka w ruinach, przez obojętne lub bezradne reakcje ludzi, aż po zrównanie jej losu z losem cierpiącego Chrystusa i śmierć.
1. Zauważ, że wiersz zaczyna się i kończy cytatem z Romantyczności, co tworzy klamrę kompozycyjną.
2. Podziel utwór na części: wprowadzenie Ryfki, kolejne przejazdy ludzi, spotkanie z Chrystusem i finał egzekucji.
3. Wskaż powtórzenia: „przejeżdżał”, „przejeżdżali”, postać dziewczynki oraz motyw patrzenia na jej dziwne zachowanie.
4. Wyjaśnij, że kolejne sceny są uporządkowane jak balladowa opowieść prowadząca do tragicznego zakończenia.
5. Zakończ wnioskiem, że kompozycja przekształca romantyczny wzorzec ballady w wojenną historię Zagłady niewinnego dziecka.