Wielka Przemiana więźnia polegała na stopniowym zniszczeniu jego dawnej osobowości i przystosowaniu go do warunków łagru. Człowiek po śledztwie, wyroku i zetknięciu z obozem tracił poczucie dawnego życia, własnej wartości oraz normalnych zasad moralnych. System dążył do tego, aby więzień przestał myśleć jak człowiek wolny, a zaczął funkcjonować wyłącznie według reguł narzuconych przez obóz. Przemiana obejmowała ciało i psychikę: wycieńczenie, głód, strach, samotność oraz przymus pracy osłabiały wolę oporu. Więzień uczył się milczeć, znosić upokorzenia, podporządkowywać się rozkazom i koncentrować na przeżyciu. Najgroźniejsze było jednak to, że po pewnym czasie mógł uznać obozową rzeczywistość za jedyną możliwą. Wielka Przemiana oznaczała więc nie tylko fizyczne wyniszczenie, ale przede wszystkim duchową degradację: odcięcie od dawnego świata, utratę nadziei i pogodzenie się z nieludzkim systemem. Herling-Grudziński pokazuje jednak, że niektórzy więźniowie, jak Kostylew, próbowali się tej przemianie przeciwstawić.
1. Wyjaśnij, że Wielka Przemiana była procesem niszczenia dawnej osobowości więźnia.
2. Zauważ, że zaczynała się od śledztwa, samotności, przemocy i odcięcia człowieka od świata wolności.
3. Dostrzeż, że łagier zmuszał więźnia do podporządkowania się głodowi, pracy i obozowym regułom.
4. Podkreśl, że najważniejszy skutek tej przemiany dotyczył psychiki: człowiek tracił nadzieję, wolę oporu i dawne normy moralne.
5. Wyjaśnij, że Kostylew jest ważnym przykładem, ponieważ próbował nie dopuścić do pełnego podporządkowania się systemowi.