Utwory lamentacyjne zwykle wyrażają rozpacz po stracie, ból, żal i potrzebę wypowiedzenia cierpienia. Przykładem może być Lament świętokrzyski, w którym Matka Boska opłakuje cierpienie i śmierć swojego Syna. Podobny charakter mają treny, zwłaszcza Treny Jana Kochanowskiego, w których ojciec mówi o bólu po śmierci dziecka. W takich utworach ważne są skarga, bezpośredni zwrot do odbiorców, silne emocje i poczucie bezradności wobec cierpienia. Wiersz Różewicza także ma charakter lamentu, ponieważ jest bolesnym wyznaniem człowieka zniszczonego przez wojnę. Podmiot zwraca się do innych ludzi i prosi, aby go wysłuchali. Nie opłakuje jednak jednej zmarłej osoby, lecz własną utraconą młodość, niewinność, wiarę i człowieczeństwo. Jego skarga dotyczy tego, że wojna uczyniła z młodego człowieka „mordercę” i „narzędzie”. To lament nad duchowym okaleczeniem pokolenia wojennego. Różewicz nawiązuje do tradycji lamentacyjnej, ale ją zmienia. Nie używa podniosłego, ozdobnego języka. Jego wypowiedź jest prosta, surowa i oskarżycielska. Nie ma tu spokojnej modlitwy ani pełnej ufności religijnej. Przeciwnie, w ostatniej części podmiot mówi o utracie wiary w podstawowe prawdy chrześcijaństwa. Dlatego Lament Różewicza jest nowoczesną skargą człowieka, który po wojnie nie potrafi odnaleźć pocieszenia ani w religii, ani w kulturze, ani w dawnych wzorcach bohaterstwa. Tytuł jest więc uzasadniony, ponieważ cały wiersz ma formę skargi i wyznania bólu. To lament nie tylko nad ofiarami wojny, ale także nad żywymi, którzy przeżyli, lecz zostali wewnętrznie zniszczeni. Różewicz pokazuje, że po doświadczeniu wojny człowiek może opłakiwać samego siebie: własną utraconą niewinność, moralny spokój i wiarę w sens świata.
1. Przypomnij, że lament to utwór wyrażający żal, rozpacz, skargę i cierpienie.
2. Porównaj wiersz Różewicza z Lamentem świętokrzyskim lub trenami, gdzie podmiot opłakuje stratę bliskiej osoby.
3. Zauważ, że u Różewicza przedmiotem lamentu jest nie tylko śmierć, ale utrata młodości, niewinności, wiary i człowieczeństwa.
4. Podkreśl, że podmiot zwraca się do ludzi z prośbą o wysłuchanie, co przypomina tradycyjną formę skargi.
5. Wyjaśnij, że Różewicz przekształca lament: zamiast podniosłego języka stosuje prostą, brutalną i surową wypowiedź.
6. Zakończ wnioskiem, że tytuł Lament oznacza skargę ocalałego człowieka, który po wojnie opłakuje własne duchowe zniszczenie.