Ballada ludowa to utwór oparty na prostym, często anonimowym przekazie, związany z wyobraźnią ludu, opowieścią o niezwykłym lub tragicznym wydarzeniu oraz z prostym, powtarzalnym językiem. Często występują w niej bohaterowie zwyczajni, elementy grozy, śmierci, winy, kary, cudowności albo wierzeń ludowych. Ważne są także powtórzenia, rytmiczność i styl przypominający opowieść przekazywaną ustnie. Ballada romantyczna z kolei to gatunek łączący cechy liryki, epiki i dramatu. Zwykle opowiada o tajemniczym, niezwykłym albo tragicznym zdarzeniu. Występuje w niej narrator, bohaterowie, dialogi, silne emocje oraz nastrój grozy lub cudowności. Ballada romantyczna często przeciwstawia rozumowi uczucie, wiarę i intuicję. Przykładem takiego utworu jest Romantyczność Adama Mickiewicza. W wierszu Broniewskiego można rozpoznać wiele cech ballady. Utwór ma charakter narracyjny, ponieważ opowiada historię Ryfki, trzynastoletniego żydowskiego dziecka biegającego po gruzach miasteczka. Pojawiają się kolejne sceny i postacie: Niemcy, znajomy z Lubartowa, chłop, baba, tłum ludzi, Pan Jezus i SS-mani. Obecne są też powtórzenia, na przykład nawiązanie do słów „Słuchaj dzieweczko! Ona nie słucha…” oraz powtarzający się motyw przejeżdżania kolejnych osób. Z balladą ludową łączy utwór prosty język, powtarzalna składnia, obecność zwykłych ludzi i rytm opowieści przypominający przekaz ustny. Z balladą romantyczną łączy go natomiast nawiązanie do Romantyczności, postać dziewczynki oderwanej od rzeczywistości, atmosfera niezwykłości i tragiczny finał. Broniewski przekształca jednak te cechy, ponieważ zamiast romantycznej tajemnicy pokazuje wojenną Zagładę, a zamiast fantastyki – brutalną historię śmierci niewinnego dziecka.
1. Przypomnij, że ballada ludowa jest prostą opowieścią o niezwykłym lub tragicznym wydarzeniu, często związaną z wyobraźnią ludową i powtórzeniami.
2. Wyjaśnij, że ballada romantyczna łączy elementy epiki, liryki i dramatu oraz często przedstawia tajemnicze zdarzenia, silne emocje i konflikt różnych sposobów widzenia świata.
3. Wskaż w utworze Broniewskiego cechy ballady: narracyjność, bohaterkę, kolejne sceny, powtórzenia, dialogowość i tragiczne zakończenie.
4. Zauważ nawiązanie do Romantyczności Mickiewicza, zwłaszcza w postaci dziewczynki i cytacie „Słuchaj dzieweczko! Ona nie słucha…”.
5. Zakończ wnioskiem, że Broniewski wykorzystuje cechy ballady ludowej i romantycznej, ale przekształca je w opowieść o Zagładzie i wojennym cierpieniu dziecka.