Theodor W. Adorno mógł kierować się przekonaniem, że Holocaust był wydarzeniem tak skrajnym, iż podważył sens dotychczasowej kultury i sztuki. Zagłada pokazała, że rozwinięta europejska cywilizacja, która stworzyła filozofię, muzykę, literaturę i wielkie ideały humanistyczne, była jednocześnie zdolna do masowego mordowania ludzi. Dlatego po Holocauście nie można już naiwnie wierzyć, że kultura sama z siebie uszlachetnia człowieka. Adorno mógł też obawiać się, że sztuka, mówiąc o Zagładzie, może niechcący ją upiększyć albo oswoić. Jeśli cierpienie milionów ludzi zostanie zamienione w piękny obraz, wiersz, powieść albo film, istnieje ryzyko, że stanie się „tematem artystycznym”, a nie realną tragedią. Pytanie Adorna dotyczy więc granic przedstawiania: jak mówić o niewyobrażalnym cierpieniu, aby nie odebrać mu prawdy i powagi. Ważną przesłanką jest także kryzys języka. Holocaust pokazał, że dawne słowa o dobru, pięknie, postępie, moralności i człowieczeństwie stały się niewystarczające. Po takiej zbrodni sztuka nie może po prostu wrócić do dawnych form, ozdobnego języka i harmonii. Musi zapytać, czy ma jeszcze prawo mówić, a jeśli tak, to jakim językiem. Pytanie Adorna nie oznacza więc prostego zakazu tworzenia sztuki. Raczej zmusza do refleksji nad odpowiedzialnością artysty. Po Holocauście sztuka jest możliwa tylko wtedy, gdy pamięta o ofiarach, unika fałszywego piękna, nie zamienia cierpienia w dekorację i szuka nowych, uczciwych środków wyrazu. Właśnie dlatego twórczość powojenna, na przykład poezja Różewicza, często jest surowa, oszczędna i pozbawiona patosu.
1. Zauważ, że Adorno mógł wychodzić od przekonania, że Holocaust podważył zaufanie do europejskiej kultury i humanizmu.
2. Wyjaśnij, że po Zagładzie dawne formy piękna i harmonii mogły wydawać się fałszywe albo nieadekwatne.
3. Podkreśl, że sztuka mówiąca o cierpieniu może grozić jego estetyzacją, czyli upiększeniem lub oswojeniem tragedii.
4. Dostrzeż problem języka: po masowej zbrodni dawne słowa o dobru, człowieczeństwie i moralności przestały być oczywiste.
5. Zakończ wnioskiem, że pytanie Adorna dotyczy odpowiedzialności sztuki po Holocauście: czy i jak można tworzyć, aby nie zdradzić pamięci ofiar.