Marek Edelman mówi o niepisanej „umowie” społecznej i kulturowej, według której umieranie z bronią w ręku uchodzi za bardziej godne i piękniejsze niż bezbronność wobec oprawców. Powstańcy wiedzieli, że nie mają realnych szans na zwycięstwo militarne. Ich decyzja nie wynikała więc z wiary w pokonanie Niemców, ale z potrzeby wyboru sposobu umierania. Chodziło o to, aby nie dać się zaprowadzić na śmierć bez oporu, lecz samemu zdecydować o ostatnim geście. „Umowa” oznacza więc przekonanie, że człowiek w sytuacji skrajnej powinien zachować godność i spróbować przeciwstawić się przemocy, nawet jeśli wynik walki jest z góry przesądzony.
1. Zauważ, że „umowa” nie oznacza dokumentu ani oficjalnej decyzji, lecz wspólne przekonanie ludzi.
2. Wyjaśnij, że chodzi o pogląd, iż śmierć w walce jest godniejsza niż bierne pójście na śmierć.
3. Podkreśl, że powstańcy nie liczyli na zwycięstwo militarne, bo ich sytuacja była beznadziejna.
4. Dostrzeż, że najważniejszy był wybór sposobu umierania i zachowanie godności.
5. Wyjaśnij, że Edelman mówi o tej „umowie” bez patosu, pokazując powstanie jako świadomą decyzję ludzi skazanych na zagładę.