Zadanie 4d - strona 257
Zadanie
Rozwiązanie
a) Wypowiedź 1: „To dziś Polska jest liderem wzrostu gospodarczego”.
Wypowiedź ma charakter demagogiczny. Dane Eurostatu pokazują, że Polska osiągnęła wzrost PKB na poziomie 5,1%, ale wyższy wzrost odnotowały Irlandia – 6,7% – oraz Malta – 6,6%. Polska zajmowała więc trzecie miejsce, a nie pozycję lidera.
Wypowiedź 2: „Zwiększyliśmy dochody naszego budżetu o ponad 100 miliardów złotych – z poziomu 283 miliardów w 2014 roku na 386 miliardów w tym roku”.
Ta wypowiedź jest zasadniczo zgodna z przytoczonymi danymi. Dochody budżetu w 2014 r. wynosiły 283,5 mld zł, a w 2019 r. miały wynieść 387,7 mld zł. Różnica wynosi więc 104,2 mld zł.
Wypowiedź 3: „Otóż w ciągu naszych rządów o 3 mln wzrosła liczba turystów”.
Wypowiedź ma charakter demagogiczny. Z danych GUS wynika, że w latach 2015–2017 liczba turystów zagranicznych wzrosła z 16,7 mln do 18,3 mln, czyli o 1,6 mln, a nie o 3 mln.
Wypowiedź 4: „Ile polska rodzina wydaje średnio miesięcznie na kulturę? Dzisiaj jest to 74 zł, w 2015 roku było to 54 zł, w 2008 roku było to 50 zł”.
Wypowiedź ma charakter demagogiczny. Przytoczone wyliczenia pokazują, że przeciętna rodzina wydawała miesięcznie na kulturę około 93,46 zł w 2008 r., 77,04 zł w 2015 r. i 77,88 zł w 2017 r. Polityk posłużył się więc danymi w sposób prowadzący do fałszywego obrazu wzrostu wydatków.
Wypowiedź 5: „W 2018 roku urodziło się więcej dzieci niż przewidywał np. GUS”.
Wypowiedź nie ma charakteru demagogicznego. GUS prognozował na 2018 r. od około 345 tys. do około 380 tys. urodzeń, podczas gdy rzeczywista liczba urodzeń wyniosła około 388 tys. Stwierdzenie jest więc zgodne z przedstawionymi danymi.
b) Przyczynami mogą być:
chęć zdobycia lub utrzymania poparcia wyborców;
przedstawienie własnych działań i osiągnięć w jak najlepszym świetle;
przekonanie odbiorców o skuteczności prowadzonej polityki;
zdyskredytowanie przeciwników;
wywołanie określonych emocji, np. nadziei, entuzjazmu, lęku;
założenie, że odbiorcy nie sprawdzą podanych informacji w źródłach.
c) Wypowiedzi demagogiczne są niebezpieczne, ponieważ mogą prowadzić odbiorców do błędnych ocen rzeczywistości, a w konsekwencji wpływać na ich decyzje polityczne.
Na przykład określenie Polski jako „lidera wzrostu gospodarczego” tworzy wrażenie, że Polska osiągnęła najlepszy wynik w Unii Europejskiej, chociaż dane wskazują na trzecie miejsce. Podobnie informacja o wzroście liczby turystów o 3 mln niemal dwukrotnie zawyża rzeczywisty wynik wynoszący 1,6 mln. W obu przypadkach odbiorca, który nie sprawdzi danych, może przyjąć fałszywy obraz rzeczywistości.
Wyjaśnienie
a) Zwróć uwagę, że wypowiedź demagogiczna nie musi opierać się na całkowicie zmyślonych danych. Może wykorzystywać prawdziwe liczby, ale przedstawiać je bez odpowiedniego kontekstu, niewłaściwie je porównywać albo wyciągać z nich wnioski, których dane nie potwierdzają.
b) Warto powiązać odpowiedź z wcześniejszymi tekstami z rozdziału. Demagogia jest formą manipulacji nastawioną na wywarcie wpływu na opinię publiczną. Prawdziwość informacji może zostać podporządkowana skuteczności przekazu.
c) Najważniejsze jest pokazanie związku przyczynowo-skutkowego: zniekształcenie informacji → błędny obraz rzeczywistości → możliwość podjęcia decyzji na podstawie nieprawdziwych przesłanek. Dlatego szczególnie istotna jest umiejętność sprawdzania danych w wiarygodnych źródłach.