Zadanie 7 - strona 277
Zadanie
Rozwiązanie
Moim zdaniem język, którym posługuje się człowiek, może wiele powiedzieć o jego pochodzeniu, środowisku, wykształceniu, osobowości, a nawet sposobie postrzegania samego siebie. Literatura szczególnie dobrze wykorzystuje tę zależność, ponieważ sposób mówienia staje się jednym ze środków charakteryzowania postaci.
Dobrym przykładem jest Onufry Zagłoba z Potopu. W przytoczonym fragmencie jego wypowiedź jest niezwykle ekspresyjna. Bohater chwali się własnymi dokonaniami: „Beze mnie bylibyście w Birżach!...”, a także podkreśla swoją rolę w wydarzeniach. Używa wykrzyknień, rozbudowanych opowieści i charakterystycznych zwrotów, np. „Waszmościowie”, „waćpan”, „imć”. Jego język wskazuje na przynależność do dawnej kultury szlacheckiej.
Jednocześnie sposób mówienia ujawnia charakter Zagłoby. Bohater jest gawędziarzem, lubi skupiać na sobie uwagę, wyolbrzymiać własne zasługi i popisywać się przed słuchaczami. Jego wypowiedź jest żywa, barwna i pełna pewności siebie. Widać również jego poczucie humoru oraz skłonność do przechwałek.
Język może charakteryzować bohaterów również w innych utworach. Dobrym przykładem jest stary Mincel z Lalki. Prus indywidualizuje jego język tak, aby ujawnić niemieckie pochodzenie bohatera. Z kolei doktor Szuman posługuje się językiem człowieka wykształconego, skłonnego do intelektualnych uogólnień i ironicznych ocen rzeczywistości.
Można więc uznać, że język jest ważnym elementem tożsamości człowieka. Ujawnia nie tylko jego pochodzenie czy przynależność społeczną, lecz również temperament, wykształcenie, stosunek do innych ludzi i sposób myślenia. Pisarze wykorzystują tę właściwość języka, indywidualizując wypowiedzi postaci i sprawiając, że bohaterowie stają się bardziej wyraziści i wiarygodni.
Wyjaśnienie
Budując wypowiedź ustną, zacznij od jasnego stanowiska. Następnie dokładnie przeanalizuj język Zagłoby: wskaż archaiczne formy, wykrzyknienia, przechwałki i barwny sposób opowiadania. Dopiero później dodaj 1–2 przykłady innych bohaterów. Na końcu wróć do pytania z polecenia i sformułuj wniosek, czego o człowieku może dowiedzieć się odbiorca na podstawie jego języka.