Wykonaj poniższe polecenia w zeszycie, po zapoznaniu się z fragmentami Pana Tadeusza:

a) W tym zadaniu musisz przypomnieć podstawowe wiadomości o Panu Tadeuszu: określić czas powstania i epokę, wskazać główne problemy utworu oraz scharakteryzować środowisko społeczne przedstawionych postaci.

b) Musisz rozpoznać osoby pojawiające się w przytoczonych fragmentach, krótko je przedstawić i wyjaśnić łączące je zależności rodzinne oraz społeczne.

c) To zadanie polega na wskazaniu gestów i czynności, za pomocą których bohaterowie okazują sobie szacunek bez używania słów.

d) Musisz porównać dawne obyczaje powitalne i pożegnalne przedstawione w Panu Tadeuszu ze współczesnymi formami zachowania.

e) W tym zadaniu musisz wskazać współczesne gesty towarzyszące rozpoczynaniu i kończeniu spotkania, inne niż zachowania przedstawione przez Mickiewicza.

f)Musisz podać charakterystyczne dla młodych osób gesty powitalne i pożegnalne, a następnie ocenić, czy pasują one do kontaktu z osobą starszą lub stojącą wyżej w hierarchii.

a) Pan Tadeusz Adama Mickiewicza powstał w latach 1832–1834 i został wydany w 1834 roku. Należy do epoki romantyzmu.

Najważniejsze zagadnienia utworu to:

• życie i obyczaje polskiej szlachty;
• tęsknota za utraconą ojczyzną;
• nadzieje Polaków związane z Napoleonem i odzyskaniem niepodległości;
• konflikt między Soplicami i Horeszkami;
• przemiana Jacka Soplicy i jego odkupienie win;
• miłość Tadeusza i Zosi;
• przemijanie dawnego świata szlacheckiego.

Bohaterowie wywodzą się przede wszystkim ze środowiska polskiej szlachty – zarówno zamożniejszej, jak i drobnej.

b) We fragmentach pojawiają się Sędzia, Tadeusz, Hrabia i Podkomorzy.

• Sędzia Soplica jest gospodarzem Soplicowa i stryjem Tadeusza. Opiekuje się bratankiem i przywiązuje ogromną wagę do tradycyjnych zasad szlacheckiego wychowania.
• Tadeusz Soplica jest synem Jacka Soplicy i bratankiem Sędziego. Jako młody człowiek powinien okazywać szacunek osobom starszym i zajmującym wyższą pozycję.
• Hrabia jest ostatnim przedstawicielem rodu Horeszków i pozostaje w sporze z Soplicami o zamek.
• Z głowy czapkę na widok Hrabiego zdejmuje Gerwazy, który okazuje w ten sposób szacunek krewnemu rodziny, której służył całe życie.
• Podkomorzy jest szanowanym przedstawicielem starszego pokolenia i najwyższym rangą gościem przebywającym w Soplicowie.

Relacje między bohaterami są hierarchiczne. Młodsi okazują szacunek starszym, a zachowanie postaci regulują zasady szlacheckiej etykiety.

c) We fragmentach pojawiają się następujące zachowania pozajęzykowe:

• Sędzia podaje Tadeuszowi rękę do pocałowania;
• Tadeusz całuje rękę Sędziego;
• Tadeusz wykonuje ukłon;
• na widok Hrabiego Gerwazy zdejmuje czapkę;
• Gerwazy kłania się Hrabiemu;
• Podkomorzy jako pierwszy rusza od stołu, co podkreśla jego miejsce w hierarchi;
• Podkomorzy odkłania się innym bohaterom w geście szacunku.

d) Współcześnie niektóre z tych zachowań nadal występują, ale zmieniła się ich częstotliwość i znaczenie.

• podanie ręki nadal jest popularną formą powitania i pożegnania;
• ukłon może występować w sytuacjach oficjalnych, choć jest znacznie mniej wyrazisty niż w czasach przedstawionych w utworze;
• zdejmowanie nakrycia głowy na powitanie ma dziś znacznie mniejsze znaczenie;
• całowanie w rękę występuje rzadko i nie stanowi powszechnej normy;
• przestrzeganie ścisłej kolejności wynikającej z wieku i pozycji społecznej również straciło na znaczeniu.

e) Można podać:

• przytulenie;
• pocałunek w policzek;
• pomachanie ręką;
• skinienie głową;
• uśmiech;
• przybicie piątki;
• przybicie żółwika;
• kontakt wzrokowy połączony z uśmiechem.

f) Do zachowań typowych dla młodych ludzi można zaliczyć:

• przybijanie piątki;
• przybijanie żółwika;
• obejmowanie się;
• krótkie przytulenie;
• wykonywanie charakterystycznych gestów dłonią;
• swobodne machnięcie ręką.

Wobec osoby starszej lub zajmującej wyższe stanowisko nie wszystkie takie zachowania będą stosowne. Przybijanie żółwika czy bardzo swobodne gesty mogą nadmiernie skracać dystans. Bezpieczniejsze będą podanie ręki, skinienie głową, uśmiech i kontakt wzrokowy.

Nie jest to jednak zasada bezwzględna. Jeżeli między osobami istnieje bliska relacja i obie akceptują nieformalny sposób powitania, mniej oficjalny gest może być odpowiedni.